Hirurtekoak jasotzeko aukera, behin-behineko langile gisa lan egiten duten langileen kasuan. Hirurtekoak behin-behineko langile gisa lanpostu horiek betetzen dituztenetik aurrera sortuko dira. Aipamen berezia Auzitegi Gorenak 2016ko urtarrilaren 21ean eta Madrilgo Justizia Auzitegi Nagusiak 2020ko abenduaren 11n gai honi buruz emandako epaiei.

Kontsultan hirurtekoak jasotzeko aukera aztertzen da, behin-behineko langile gisa lan egiten duten langileen kasuan. Hirurtekoak behin-behineko langile gisa lanpostu horiek betetzen dituztenetik aurrera sortuko lirateke.

Lehenik eta behin, zehaztu behar da ez dela adierazten aipatutako behin-behineko langileak karrerako funtzionarioak diren ala ez, eta, hala izanez gero, zein administrazio-egoeratan dauden.

Lehenik eta behin, behin-behineko langileen araubide juridikoa aztertu behar da, Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bateginak (TRLEBEP), urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartuak, 12. artikuluan ematen duen definizioaren arabera. “behin-behineko langileak dira izendatuta eta modu ez iraunkorrean konfiantzazkotzat edo aholkularitza berezikotzat espresuki kalifikatutako eginkizunak bakarrik betetzen dituztenak, eta helburu horretarako esleitutako aurrekontu-kredituen kontura ordaintzen zaienak”. Halaber, “behin-behineko langileei, beren izaeraren ezaugarriak aintzat hartuta egoki denean, karrerako funtzionarioen araubide orokorra aplikatuko zaie”.

Behin-behineko langileen ordainsariei dagokienez, hau xedatzen du 2023rako Estatuko Aurrekontu Orokorren abenduaren 23ko 31/2022 Legearen 23. artikuluak:

“Lau. Behin-behineko langileek Ogasuneko eta Funtzio Publikoko Ministerioak haien funtzioak sailkatzean berdintzat jotako talde edo azpitaldeari dagozkion soldatak eta aparteko ordainsariak jasoko dituzte, eta aldi baterako langileentzat gordetako lanpostuari dagozkion ordainsari osagarriak. Kolektibo horri artikulu honen bat zenbakiaren B) letran xedatutakoa aplikatuko zaio.

Aktiboan edo zerbitzu berezietan dauden karrerako funtzionarioek betetzen badituzte behin-behineko langileentzat gordetako lanpostuak, sailkapeneko beren taldeari edo azpitaldeari dagozkion oinarrizko ordainsariak jasoko dituzte, hirurtekoak barne hartuta, bai eta betetzen duten lanpostuari dagozkion ordainsari osagarriak ere”.

Horrela, behin-behineko langileentzako berariazko ordainsari-sistema ezarri da. Sistema hori, funtzionarioentzat aurreikusitako ereduan oinarritzen bada ere, zenbait zehaztapen sartzen ditu, langile horien izaera zehatzera egokitzeko. Hala, manu hori irakurrita ondorioztatzen da legegileak berariaz jaso duela behin-behineko langileek lanpostuari dagozkion ordainsari osagarriak jasotzea, eta zehaztu duela behin-behineko langileen kategoriari dagozkion lanpostuetan betetako eginkizunengatik karrerako funtzionarioei baino ez dagokiela hirurtekoak ordaintzea.

Bigarrenik, kontsultan planteatzen den gaia kontuan hartuta, lehenik eta behin, Kontsulta atalean aipatutako epaien edukia aztertu behar da.

Batetik, Madrilgo Justizia Auzitegi Nagusiaren 2020ko abenduaren 11ko epaia, zeinean adierazten baita behin-behineko langileek hirurtekoak jasotzeko eskubidea dutela.

JANen epaiei dagokienez, ezin dugu ondorioztatu epai horiek zuzenak ez direnik ikuspegi juridikotik, baina erabaki bakan batek ez du doktrinarik sortzen, eta Kode Zibilaren 1.6 artikuluaren arabera, honako hau izango da:behin eta berriz, Auzitegi Gorenak legea, ohitura eta zuzenbidearen printzipio orokorrak interpretatu eta aplikatzerakoan ezartzen duenean”.

Bestetik, Auzitegi Gorenaren Hirugarren Salaren 2016ko urtarrilaren 21eko epaiaren edukia, (Rec. 526/2012), Europar Batasuneko Justizia Auzitegiak (EBJA), C-177/14 gai gisa izapidetutako judizio aurreko zure eskaerari dagokionez, xedatutakoarekin bat etorriz, 2015eko uztailaren 9ko epaiaren bidez. Epai horretan hau ebatzi zen:

“1) Iraupen zehatzeko kontratua duen langilearen kontzeptua, EGABen, EEBBen eta EPren iraupen zehatzeko lanaren esparru-akordioari buruzko 1999ko martxoaren 18ko Kontseiluaren 1999ko ekainaren 28ko 1999/70/EE Zuzentarauaren (EDL 1999/66412) eranskinean jasota dagoen iraupen zehatzeko lanari buruzko esparru-akordioaren 3. klausularen 1. paragrafoan jasotzen den zentzuan, auzilari nagusitzat hartu behar da demandatzailearen aurrean.

2) Iraupen jakineko lanari buruzko esparru-akordioaren 4. klausulako 1. idatz-zatia honela interpretatu behar da: estatu mailako arau baten aurka dago, hala nola auzi nagusian eztabaidatutakoa, eta, arrazoi objektiboak direla-eta inolako justifikaziorik gabe, behin-behineko langileak emandako hirurtekoak jasotzeko eskubidetik kanpo uzten ditu, bereziki, karrerako funtzionarioak, baldin eta, soldata-osagarri hori jasotzeari dagokionez, bi langile-kategoria horiek egoera konparagarrietan badaude, eta hori egiaztatzea auzitegi igorleari badagokio”.

Erabaki hori Auzitegi Gorenak sustatutako arazo prejudizialaren prozedura-esparruko deklarazio judiziala bada ere, eta haren ondorioek gauza epaituaren autoritatearekin bakarrik lotzen badute hura planteatu zuen epailea eta auziaren alderdiak; era berean, kontuan hartu behar da Europar Batasuneko jurisprudentziak estatu kide desberdinentzat duen garrantzia, baita arazo prejudizialak ebaztean sortutakoa ere, horrek, praktikan, estatu kideek beren barne-araudia berraztertzea eragin baitezake, edo indarrean dagoen erabakiaren xedearekin bat ez badator.

Ildo horretan, komeni da aztergai dugun EBJAren epaiaren alderdi funtsezkoenetako bat aztertzea. Honela dio epaiak:

“(…) Justizia Auzitegiaren hirurtekoei buruzko jurisprudentziatik ondorioztatzen denez –esate baterako, auzi nagusian eztabaidatutakoak– hirurtekoak lan-baldintzak direla, esparru-akordioaren 4. klausulako 1. paragrafoan ezarritakoari jarraiki, iraupen jakineko kontratua duten langileek ezin dituzte jaso, inolako justifikazio objektiborik gabe, egoera parekagarri batean dauden langile finkoek baino tratu okerragoa (…).

(...) Langile jakin batzuek lan bera edo antzekoa egiten duten ikusteko, esparru-akordioaren zentzuan..., hainbat faktore hartu behar dira kontuan, hala nola lanaren izaera, prestakuntza-baldintzak eta lan-baldintzak.

(…) Autoen kasuan, Espainiako Gobernua ohartzen da behin-behineko langileak ez direla Espainiako Zuzenbidean ezarrita dauden gainerako enplegatu publikoen kategoriak bezalakoak, bai zerbitzu-harremanei, eginkizunei edo betetzen dituzten eginkizunei dagokienez, bai hautaketa-irizpideei edo ordainsarien araubideari dagokienez (…)”.

Azaldutakoaren argitan, kopiatu diren zatiak Espainiako Administrazioko behin-behineko langileei dagokien konfiantzaren funtsezko izaerarekin alderatu behar dira. Konfiantza hori gainerako enplegatu publikoena ez bezalakoa da, funtzionarioak nahiz lan-kontratudun langileak izan.

Horrela, TRLEBEPen aipatutako 12. artikuluak zehazten duenaren arabera, “behin-behineko langileak dira, izendapen baten bidez eta izaera ez iraunkorrez, espresuki konfiantzazkotzat edo aholkularitza berezikotzat jotzen diren eginkizunak bakarrik betetzen dituztenak (…). Izendapena eta kargu-uztea libreak izango dira. Nolanahi ere, konfiantzazko edo aholkularitzako eginkizuna betetzen duen agintariak uzten duenean utziko du kargua. Behin-behineko langilea izateak ez du merezimendurik ekarriko Funtzio Publikoan sartzeko edo barne-sustapenerako (…)”.

Langile horiek, beraz, “izaera politikoko” aholkularitza-eginkizunak betetzen dituzte, tradizioz esan den bezala, eta oso diskrezionalitate zabaleko irizpideen arabera hautatzen dira; ez dira merezimendu- eta gaitasun-printzipioen arabera hautatzen, gainerako enplegatu publikoen kasuan ez bezala. Beraz, behin-behineko langileek, izendatzen dituen goi-kargudunak harengan jartzen duen konfiantza bereziarekin lotuta, ezaugarri sozioprofesional zehatz eta espezifikoak dituzte gure ordenamendu juridiko nazionalean, eta legegilearentzat argi eta garbi bereizitako tratua justifikatzen dute.

Ildo horretan, Auzitegi Gorenaren jurisprudentziak berak dio behin-behineko langileentzat gordetako lanpostuak salbuespenezkoak direla, eta honako hauetara mugatzen direla: “langile publiko mota espezifiko hori legez mugatzen duten konfiantza- edo aholkularitza-funtzio bereziak”. Ondorioz, bere ustez, langile horiei galarazita geratu behar dira Administrazioaren ohiko funtzioetan proiektatzen diren lankidetzako zeregin profesionalak, bai zerbitzuak emateko kanpoko funtzioetan, bai antolakuntza administratibo hutseko barneko funtzioetan. Horiengatik guztiengatik, Auzitegi Gorenaren Administrazioarekiko Auzien Salaren 2008ko apirilaren 25eko Epaia (Errek. 3010/2005 Kasazioa). Behin-behineko langileen figura xehetasunez aztertzen du, haien ezohikotasuna argi uzten du eta funtzionarioen berezko jardun profesionaletatik erabat baztertzen direla gogorarazten du. “Administrazio-objektibotasunaren eta -efikaziaren konstituzio-printzipioekin lotura zuzena dutelako, hautatutako langile publikoei esleitu behar zaizkie, berdintasun-, merezimendu- eta gaitasun-printzipioen arabera”.

Beste kontu bat da kategoria hori erabiltzean zuzenbide-abusua edo lege-iruzurra egon daitekeen egoera, behin-behineko langileen zereginak eta zereginak aztertuta ondorioztatzen bada ez dagoela inolako alderik karrerako funtzionarioen edo lan-kontratuko langileen lanpostuekiko.

Zentzu horretan, EBJAren epaiak berak honako hau jasotzen du:

“Nolanahi ere, auzitegi igorleari dagokio erabakitzea ea, auzi nagusian eztabaidatutako hirurtekoak jasotzeari dagokionez, karrerako funtzionarioak eta behin-behineko langileak –lan-baldintzei dagokienez tratu-desberdintasuna alegatzen dutenak– antzeko egoeran dauden (…).

Auzitegi horrek ikusten badu demandatzaileak auzi nagusian dituen zeregin profesionalak, Estatu Kontseiluko behin-behineko langile gisa, ez direla organo horretan edo iraganean baldintza horretan zerbitzuak eman zituen beste organo batzuetan karrerako funtzionario batek dituenen berdinak edo antzekoak, hortik ondorioztatuko litzateke auzi nagusiko auzi-jartzailea ez dagoela karrerako funtzionario baten antzeko egoeran”.

Bestalde, Auzitegi Gorenaren 2016ko urtarrilaren 21eko epaiak, EBJAren adierazpenarekin bat eginez, honako hau dio: gure ordenamendu juridikoak aintzat hartzen dituen behin-behineko langileak iraupen zehatzeko langilearen kontzeptuaren barruan sartzen dira, zeinak EGABren, UNICEren eta CEEPren esparru-akordioari buruzko Europako araudia jasotzen baitu iraupen zehatzeko lanari buruz, eta, beraz, aplikatzekoa zaie, era berean, 1999/1970 Esparru Akordioaren 4. klausulan aldarrikatutako bereizkeriarik ezaren printzipioa, kasu berezietan behin-behineko zerbitzu bereziak eskatzen dituztenen kasuan.

Hala eta guztiz ere, eta egindako kontsulta ikusita, ohartaraz daiteke aztertzen ari garen epaiak zabaltzen dituen ondorioak kasu espezifiko batera mugatzen direla; kasu horretan, berezitasun jakin batzuk nabarmentzen dira, lanpostua eta behin-behineko langilea bereizten dituztenak.

Horri dagokionez, Auzitegi Gorenaren epaiaren bederatzigarren oinarri juridikoan xedatutakoa nabarmendu behar da. Bertan, honako hau adierazten da: “(…) Epai honetan hartzen den erabakia errekurtsogileak behin-behineko langile gisa betetzen dituen lanpostu zehatzei buruzkoa da, eta, beraz, ez du esan nahi behin-behineko langileek betetzen duten edozein lanpostu nahitaez karrerako funtzionarioen antzeko egoeran dagoenik. Bada, kasu bakoitzaren berezitasunetara jo beharko da, eta, bereziki, kasuan kasuko lanpostuaren zeregin profesional espezifikora”.

Horrenbestez, epaiaren hamargarren oinarri juridikoak jasotzen duenaren arabera, hirurtekorako eskubidea langilearen esparru juridikoan aitortzen da, epaitzan ezartzen den norainoko zehatzarekin, aztertutako kasuaren inguruabar bereziak kontuan hartuta eta epaian bertan arrazoitutakotik ondorioztatzen den moduan.

Horiek horrela, unitate honen iritziz eta indarrean dagoen araudiaren arabera, karrerako funtzionario ez diren behin-behineko langileei ez litzaieke bidezkoa izango hirurtekoak aitortzea eta ordaintzea.

Aurreko guztia gorabehera, gogoratu behar da, zuzendaritza nagusi honen eskumenen araubidearen arabera, zuzendaritza nagusi honek egiten dituen kontsulten erantzunak informatzeko baino ez direla, eta, ondorioz, ez direla irizpide lotesleak, ez dutela ez eskubiderik ez eskubide-itxaropenik sortzen, eta ez dutela inolako loturarik sortzen dagozkien prozedura-motekin. Gainera, nahitaezko izaera edo izaera loteslerik ez dutenez, erantzun horien hartzaile diren organoek, hala badagokio, horietan jasotako iritziarekin bat ez datorren erabakia hartu ahal izango dute azkenean.

Buletin honetan jasotzen diren kontsulten erantzunek erantzuna emateko unean indarrean dagoen araudiaren arabera planteatutako galderei erantzuten diete, eta, beraz, erantzun horiek ondorengo lege-aldaketen edo ebazpen judizialen eragina jasan dezakete.