65 urte edo gehiagoko izangaiak funtzio publikoan sartzea.

Planteatutako gaia 65 urte edo gehiago dituzten hautagaiak Kidego Orokorretara sartzeari buruzkoa da.

Lehenengoa.- Derrigorrezko jubilazio-adina.

Urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartutako Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bateginaren (aurrerantzean, TRLEBEP) 67. artikuluak ezartzen duenez, funtzionarioen erretiroa “nahitaezkoa, legez ezarritako adina betetzean”.

“3. Nahitaezko erretiroa ofizioz deklaratuko da funtzionarioak hirurogeita bost urte betetzean.

Nolanahi ere, estatutu hau garatzeko emango diren Funtzio Publikoko legeetan ezarritakoaren arabera, jarduneko zerbitzuan jarraitzeko luzapena eskatu ahal izango da, gehienez ere hirurogeita hamar urte bete arte. Administrazio publiko eskudunak ebazpen arrazoitua eman beharko du luzapen hori onartzeko edo ukatzeko. (…)

4. Ingalaterra 3. zenbakian ezarritako nahitaezko erretirorako legezko adina alde batera utzita, Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrean jasotako funtzionarioen nahitaezko erretirorako adina, nolanahi ere, araubide horretako arau erregulatzaileek adinagatiko koefiziente murriztailerik gabe erretiro-pentsioa ordaindutakoaren araberako modalitatean eskuratzeko aurreikusten dutena izango da”.

Beraz, nahitaezko erretiroaren bi kasu bereiz ditzakegu, zein Gizarte Segurantzako Erregimenekoak diren.

Alde batetik, Estatuko funtzionario zibilen Gizarte Segurantzako Araubide Berezia, eta, hemen, Estatuko Klase Pasiboetakoa., Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Legearen 67.3 artikuluko aurreikuspena aplikatu behar zaie, Estatuko Klase Pasiboen Legearen testu bategina onartzen duen apirilaren 30eko 670/1987 Legegintzako Errege Dekretuaren 28. artikuluan aurreikusitakoaren arabera. Artikulu horrek adierazten du pentsioak eragingo dituen gertakaria honako hau izan daitekeela: “a) nahitaez, zeina automatikoki adieraziko baita langile horiek erretirorako edo erretirorako erabakigarritzat kasu bakoitzerako legez ezarritako adina betetzen dutenean”.

Aurreikuspen horrek, araubide berezi horri lotutako funtzionarioentzat, lotura zuzena du Enplegatu Publikoaren Legearen Testu Bateginaren 67.3 artikuluak nahitaezko erretiroa hartzeko ezartzen duen 65 urteko adinarekin.

Bestalde, SIS II sistemaren Gizarte Segurantzako Araubide Orokorra, TRLEBEPen 67.4 artikuluaren idazketaren arrazoia aurrekontu-egonkortasuna bermatzeko eta lehiakortasuna bultzatzeko neurriei buruzko uztailaren 13ko 20/2012 Errege Lege Dekretuaren 11. artikulua da; izan ere, garai hartan indarrean zegoen araudia abuztuaren 1eko 27/2011 Legearen bidez egindako pentsio publikoen erreformarekin bat etortzea zuen helburu. Abuztuaren 1eko 27/2011 Legearen bidez, erretiro-adin berria 65 urtetik 67 urtera pixkanaka aplikatzeko egutegia ezarri zen.

Neurri horren bidez bermatzen da Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrean dauden funtzionario publikoen nahitaezko erretiroko gutxieneko adina bat etortzea araubide horretan erretiro-pentsio arrunta eskuratzeko aurreikusitako gutxieneko adinarekin, ordainsarietan inolako galerarik gertatu gabe.

Hala, 2013tik aurrera, eta oro har, Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrean dauden funtzionario publikoen nahitaezko erretirorako gutxieneko adina 65 urte eta hilabete batekoa izango litzateke. Adin hori progresiboki handituz joango da, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorrean jasotako aurreikuspenekin bat etorriz, urtez urte, 67 urte bete arte.

Adierazpenari dagokionez “erretiroa, modalitate kontributiboan, adinagatiko koefiziente murriztailerik gabe”, egungo artikuluak aipatzen duena. TRLEBEPen 67.4 artikuluan, aurreikuspen horrek adierazten du funtzionarioen nahitaezko erretirorako gutxieneko adina hau izango dela (gehitu du, “nolanahi ere”) kotizaziopeko erretiro arrunterako aurreikusitakoa, hau da, koefiziente murriztailerik aplikatzen ez zaion erretirorako aurreikusitakoa; horrela, erretiro hori erretiro aurreratuarekin nahastea saihestuko da, bertan koefiziente murriztaileak aplikatzen baitira.

Bestalde, urriaren 30eko 8/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartutako Gizarte Segurantzaren Lege Orokorraren (aurrerantzean, GSDO) testu bateginaren 205.1 artikuluak, kotizaziopeko erretiro-pentsiorako eskubidea izateko, eskatzen du Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrean dauden pertsonek, beste baldintza batzuez gain, 67 urte bete izana, edo 65 urte, 38 urte eta 6 hilabeteko kotizazioa egiaztatuz gero.

Atal hori bat dator Gizarte Segurantzaren Lege Organikoaren zazpigarren xedapen iragankorrarekin, eskala bat ezartzen baitu erretiro-adinak eta kotizazio-aldiak pixkanaka aplikatzeko.

Aurretik adierazitakoaren arabera, eta adierazitakoaren arabera, nahitaezko erretirorako adina aldatu egiten da funtzionarioaren Gizarte Segurantzako erregimenaren arabera: 65 urte, baldin eta funtzionarioa Estatuko funtzionario zibilen Gizarte Segurantzako Erregimen Berezikoa bada, edo dagokion adina, Gizarte Segurantzaren Lege Orokorrak jasotzen duen taularen arabera,Gizarte Segurantzako Erregimen Orokorrekoak diren funtzionarioen kasuan, murrizketarik gabeko erretiro-pentsio arrunta eskuratzeko aurreikusitako gutxieneko adina izango dute.

Zentzu horretan, aztertu den bezala, gaur egun funtzio publikoan sartzen diren funtzionario guztiei Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrerako aipatzen den nahitaezko erretiro-adina aplikatuko zaie.

Bigarrena.- Funtzio publikoan sartzeko baldintza orokorrak.

Langileen Estatutuari buruzko Legearen testu bateginaren 56. artikuluak honako hau arautzen du hautaketa-prozesuetan parte hartu ahal izateko baldintza orokorren artean:

“c) Hamasei urte beteak izatea eta, hala dagokionean, nahitaezko erretiroa hartzeko gehieneko adina ez gainditzea. Lege bidez bakarrik ezarri ahal izango da gehieneko beste adin bat, nahitaezko erretiro-adina ez dena, enplegu publikora iristeko”.

Bestalde, uztailaren 20ko HFP/688/2017 Aginduak, Estatuko Administrazio Orokorreko kidego edo eskaletan sartzeko edo sartzeko hautaketa-prozesuak arautuko dituzten oinarri komunak ezartzen dituenak, 56. artikuluaren aurreikuspen bera jasotzen du, baina honako hau jasotzen du:

"Deialdien xede diren Kidego eta Eskaletan sartu nahi dutenek, eskabideak aurkezteko epea amaitzen den egunean, eta karrerako funtzionarioaren plazaz jabetu arte, parte hartzeko honako baldintza orokor hauek eta dagozkien oinarri berezietan adierazten direnak bete beharko dituzte:

3. Olaizola II Adina: Hamasei urte beteta izatea eta, hala dagokionean, nahitaezko erretiroa hartzeko gehieneko adina ez gainditzea".

Beraz, hautaketa-prozesu batera aurkeztu ahal izateko, oposiziogilearen adinak ezin izango du gainditu, karrerako funtzionario gisa lanpostuaz jabetu arte, iritsi nahi duten kidegoan edo eskalan derrigorrezko erretiroa hartzeko gehieneko adina.

Aurrekoa alde batera utzi gabe, bi kasu zehatz aztertuko dira zehatz-mehatz: batetik, txanda irekiko sarbidea eta, bestetik, barne-sustapeneko hautaketa-prozesu baten bidez sartzea.

Ildo horretan, aurreko ataletan azaldutakoaren arabera, oro har, hautagaiak (sartzeko edozein txandatan) sartu nahi duen kidego edo eskalako Gizarte Segurantzako erregimeneko nahitaezko erretirorako adinari dagokiona baino adin handiagoa badu, dagokion zerrendatik kanpo geratu beharko du, edo ondorengo une batean baztertua izan, une horretan adina betetzen badu, eta karguaz jabetu arte, hautaketa-prozesu horretara aurkeztu ahal izateko baldintzetako bat ez betetzeagatik.

Adierazi den bezala, gaur egun, oro har, Estatuko Administrazio Orokorreko kidego eta eskaletara iristen diren funtzionarioak erretiroaren ondoreetarako Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrean sartzen dira, eta, beraz, guztientzat berdina den nahitaezko erretiro-adina dute, aurreko zenbakian aztertutakoa, salbuespenezko kolektiboek izan ezik.

Hirugarrena.- Txanda irekiko sarbidea.

Horri dagokionez, bi kasu bereiziko ditugu. Batetik, izangaia karrerako funtzionarioa ez izatea hautaketa prozesura aurkezten denean, eta, bestetik, izangaia kidego edo eskala bateko karrerako funtzionarioa denean eta beste kidego edo eskala bateko hautapen prozesu batera aurkezten denean, txanda irekian sartzeko, dela azpitalde bereko, dela beste bateko.

i. Izangaia karrerako funtzionarioa ez bada.

Lehenik eta behin, adierazi den bezala, hautaketa-prozesu batera aurkeztu ahal izateko, oposiziogilearen adinak ezin izango du gainditu, karrerako funtzionario gisa lanpostuaz jabetu arte, nahitaezko erretiroa hartzeko gehieneko adina.

Funtzio publikora sartzeko adinaren baldintza betetzen ez bada, baldintza hori betetzen ez den unean kanporatu beharko da. Baldintza hori egiaztatzeko, GSDOren lan-bizitzaren ziurtagiria aurkez daiteke, oposiziogilearen kotizazio-urteak egiaztatzeko.

ii. Izangaia dagoeneko karrerako funtzionarioa bada.

Bigarrenik, dagoeneko karrerako funtzionario diren oposiziogileen kasuan, horiek beste kidego edo eskala batera sar daitezke, txanda irekiaren bidez.

Oro har, kidego edo eskala jakin batean sartzeko, nahiz eta karrerako funtzionarioa izan, oposiziogilearen adinak ez du gainditu behar nahitaezko erretiroa hartzeko gehieneko adina.

Aurrekoari kalterik egin gabe, kasu zehatz bat azter daiteke, alegia, zerbitzu aktiboa luzatuta daukaten eta beste kidego edo eskala batera txanda irekiko hautaketa-prozesuaren bidez iritsi nahi duten karrerako funtzionarioena.

Horri dagokionez, Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Legearen Testu Bateginaren 67.3 artikuluak zerbitzu aktiboan jarraitzeko luzapena eskatzeko aukera, hirurogeita hamar urte bete arte1996ko abenduaren 31ko Ebazpena, Administrazio Publikorako Estatu Idazkaritzarena (1997ko urtarrilaren 1eko EBO) (aurrerantzean luzapen Erabakia).

Beharrezkoa da hemen aztertzea zerbitzu aktiboa luzatzeko baimena kidego edo eskala jakin baterako ematen bada, edo beste kidego batzuetara heda badaiteke.Horrela, hautagaiei sartzen utzi ahal izango balitzaie, txanda irekiko zerbitzu aktiboa luzatuko litzateke.

Jarraian azalduko diren arrazoiengatik, hori ezinezkoa dela ulertzen da, zerbitzu aktiboan luzatzeko baimena berau gertatzen den Kidego edo Eskalarekin lotzen baita.

Lehenik eta behin, indarrean dagoen legeriak ez du berariaz aurreikusten kidego bateko erretiroa hartzea funtzionarioari dagozkion gainerako kidego edo eskaletan; izan ere, adierazi den bezala, erretiro-adinak kidego edo eskala bakoitzerako berariaz araututa daude. Gainera, kontuan hartu behar da erretiroa hartzea administrazio-egintza dela, ondorioak erretiroa erabakitzen duen ebazpenean berariaz zehaztutako Kidegora edo Kidegoetara soilik hedatzen dituena.

Aurrekoaren adibide gisa, funtzionario bat unibertsitateko irakasleen kidego batekoa, polizia-kidego batekoa eta EAOko eskala orokor batekoa izan daiteke, baita nahitaezko erretiro-erregimen eta -adin desberdinak dituzten kolektiboetakoa ere, eta kidego edo eskala bakoitzean une desberdinetan erretiroa har dezake.

Beste adibide bat ezintasun iraunkorragatiko erretiroan aurkitzen dugu (ohiko lanbiderako ezintasun iraunkor osoagatik aitortua). Horrek ez du esan nahi funtzionarioa bere kidego edo eskala guztietan aldi berean erretiratzen denik, baldin eta ebazpenak ez badu horrela xedatzen ezintasunak egin daitekeen edozein jarduera profesionalari eragiten diola uste duelako, edo kidego baten funtzioak ezintasun iraunkorragatik erretiroa hartu duen kidegoaren funtzioen barruan badaude, eta lanpostua edo beste lanpostu batera egokitzea ezinezkoa bada. Kasu horretan, ebazpenak zehazten duen Kidegoan edo Eskalan bakarrik hartuko da erretiroa, baldin eta funtzionarioaren beste Kidego bati dagozkion funtzioak garatzea eragozten ez badu.

Era berean, ezintasun iraunkorragatik erretiroa hartu duen funtzionarioaren birgaitzea arautzen denean eta ebazpena baiestekoa denean, prozedurak zehazten du bere kidego edo eskalari dagokion lanpostu baten behin-behineko jarduna esleitu beharko dela.

Bigarrenik, luzapen-ebazpena kidego eta eskalei buruzkoa da, adibidez, testuaren atariko zatian zerbitzu aktiboa luzatzeko eskubidetik kanpo uzten dituenean “erretiro-arau espezifikoak dituzten kidego eta eskaletako funtzionarioak.” Eskubide hori ez du funtzionarioak, luzatzeko aukera aurreikusita duen kidego edo eskala edo kolektibo bateko kide izateak baizik.

Hirugarrenik, epea luzatzeko ebazpenaren lehen xedapen gehigarriak hau dio:

“Zerbitzu aktiboaz besteko administrazio-egoeretan dauden funtzionarioek, zerbitzu aktibora itzultzea lortzen dutenerako zerbitzu horretan jarraitu nahi badute, eskubide horren erreserba egin ahal izango dute, eta erretiro-organoari idazki bat bidali beharko diote, nahitaezko erretiro-adina betetzeko data baino bi hilabete lehenago, gutxienez. Interesdunaren idazkia erregistroan sartzeak berekin ekarriko du adinagatiko nahitaezko erretiro-prozedura ez hastea edo etetea, eta hala jakinaraziko zaio interesdunari. Jarduneko zerbitzura itzuli baino lehen, interesatuak edozein unetan eskatu ahal izango dio eskudun organoari adinagatiko nahitaezko jubilazio-prozedura hasteko edo izapidetzen jarraitzeko.

Jarduneko zerbitzuan irauteko luzapenaren ekonomi eta administrazio-ondorioak, funtzionarioa jarduneko zerbitzura behin itzuli ondoren gertatutakoak, itzultzeko datarekin bat etorriko dira”.

Hau da, jarduneko zerbitzuan jarraitzeko ‘eskubidearen erreserba’ onartuko da, baldin eta funtzionarioa ez badago administrazio-egoera horretan zerbitzura itzultzen den unerako, eta, beraz, kidego edo eskala jakin batean jardunean egoteari ere lotuko zaio.

Zentzu horretan jarduneko zerbitzuaren luzapena funtzionarioaren Kidego edo Eskala jakin bati dagokiola ulertzen da.

Horrela, adierazitako argudioak direla eta, 65 urte edo gehiagoko oposiziogileek, jatorriko Kidegoan edo Eskalan zerbitzu aktiboan jarraitzeko luzapenarekin, hautapen-prozesu batera aurkezten direnean eta derrigorrezko erretirorako adina betetzen dutenean, arauak eta oinarriek sartzeko baldintzak bete behar direla adierazten duten unean (hirugarren atalean aztertutakoan), lehenengo aukera hauxe litzateke: baztertu adinari dagokion baldintza ez betetzeagatik.

Hemen azter liteke funtzionarioaren epealdian eskubideak murrizteko egon litekeen eztabaida bat.luzehautaketa-prozesu batean parte hartzeari dagokionez, bai kontuan hartuta uler daitekeela enplegu publikora iristeko mugak eskubideak murrizten dituela, baldin eta jarduneko zerbitzuan dagoen aldi horretan funtzionario-izaerari dagozkion eskubide guztiak baliatzen badira.

Hala ere, luzapen-garaian, eskubide guztiez gozatzeaz gain, betebehar guztiak ere badituztela ulertzen da, hala nola karrerako funtzionario izateko eta funtzionario izateko baldintzak betetzea; beraz, uler daiteke ez litzatekeela muga hori egongo, sartzeko baldintza horiek bete behar direlako eta ez betetzeak dakartzan ondorioengatik.

Bestelakoa litzateke, ordea, oposiziogileak funtzionario-izaera hartzea nahitaezko jubilazio-adina bete baino hilabete batzuk lehenago eta, behin lanpostuaz jabetuta, Kidego edo Eskala berrian luzapen-baimena eskatzeko epean egotea.

Aukera posibleen ondorio gisa, honako premisa honetatik abiatuta: jarduneko zerbitzuan luzatzeak baimena ematen den Kidegoan edo Eskalan bakarrik du eragina, hautagaiak nahitaezko jubilazio-adina gaindituz gero, funtzionarioa izan edo ez, eta luzapena baimenduta izan edo ez, hautaketa-prozesutik kanpo utzi beharko da adinaren baldintza betetzen ez bada.

Laugarrena.- Barne-sustapenaren bidez sartzea.

Barne-sustapenari dagokionez, beste kidego edo eskala batzuetako karrerako funtzionarioak txanda irekian sartzeari buruzko ondorio berak aplikatzen dira.

Horrela, zerbitzu aktiboaren luzapen-egoeran dauden funtzionarioen kasuan, kasu honetan, jatorrizko Kidegoan edo Eskalan zerbitzu aktiboa luzatzeko baimena ‘arrastatzeko’ aukera aztertu nahi da, barne-sustapen bidez sartzeko ondorio horietarako soilik, Kidego berrira igarotzean funtzionarioak duen gradu finkatuan gertatzen den bezala, adibidez.

A priori, unitate horrek juridikoki egingarri ikusten duen aukera bat ez da, hainbat arrazoirengatik: arauan espresuki aurreikusita dago graduak arrastatzea, baina ez zerbitzu aktibora arrastatzea; zentzu horretan, arauan aurreikusita ez dagoen aukera bat ahalbidetuko luke, eta, gainera, aukera horrek diskriminazioa ekar lezake bere kabuz doan oposiziogilearen aurrean.

Gainera, kontsulta honetako hirugarren atalean adierazi zen bezala, zerbitzu aktibora luzatzearen ondorioen hedapenari dagokionez, funtzio publikoaren arloko araudiak ez du luzapenaren ‘luzapen’ hori aurreikusten, eta, era berean, haren ebazpenak ez dirudi funtzionarioak eskatzen duenean betetzen duen kidegoari edo eskalari buruzkoa denik; beraz, orain aztertzen ari garen aukera baztertu egingo litzateke.

Bosgarrena.- Ondorioak:

- La erretiro, funtzio publikoaren baitan, batetik, funtzionarioaren eskubidea da, honela bere bizitza profesionalean emandako zerbitzuengatik atsedenaldi ordaindua lortzen duelarik; baina, bestetik, bortxazko izaeralan-eskubidea mugatzen du, edo, gutxienez, funtzio publikoan lan ordaindua izateko eskubidea. Ildo horretan, Gizarte Segurantzako Araubide Orokorrari dagokionez egindako lege-erreformek bermatzen dute araubide horretan dauden funtzionarioen nahitaezko erretirorako gutxieneko adina bat etortzea une bakoitzean erretiro-pentsio arrunta eskuratzeko aurreikusitako gutxieneko adinarekin.

- Funtzionarioen nahitaezko erretiro-adina aurreikusita dago, oro har, Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bateginaren 67. artikuluan; testu bategin hori urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartu zen.

- Zerbitzua luzatzea baimena zein Kidego edo Eskalatarako eman den, hari bakarrik dagokio aktiboa, nahiz eta funtzionarioa hainbat Kidego edo Eskalatakoa izan.

- Funtzio publikora sartzeko baldintzen artean honako hau dago: “ez gainditzea, hala badagokio, nahitaezko erretiroa hartzeko gehieneko adina”. Baldintza hori lanpostuaz jabetzen den unera arte bete beharko da, hala badagokio.

- Zentzu horretan,hautaketa-prozesua hasi aurretik, lanpostuaz jabetu bitartean, izangai batek araudiak ezarritako nahitaezko erretiro-adina betetzen badu, hautaketa-prozesu horretatik kanpo utzi beharko litzatekeela uste da.

Aurreko guztia gorabehera, gogoratu behar da, zuzendaritza nagusi honen eskumenen araubidearen arabera, zuzendaritza nagusi honek egiten dituen kontsulten erantzunak informatzeko baino ez direla, eta, ondorioz, ez direla irizpide lotesleak, ez dutela ez eskubiderik ez eskubide-itxaropenik sortzen, eta ez dutela inolako loturarik sortzen dagozkien prozedura-motekin. Gainera, nahitaezko izaera edo izaera loteslerik ez dutenez, erantzun horien hartzaile diren organoek, hala badagokio, horietan jasotako iritziarekin bat ez datorren erabakia hartu ahal izango dute azkenean.

Buletin honetan jasotzen diren kontsulten erantzunek erantzuna emateko unean indarrean dagoen araudiaren arabera planteatutako galderei erantzuten diete, eta, beraz, erantzun horiek ondorengo lege-aldaketen edo ebazpen judizialen eragina jasan dezakete.