Hamabi urtetik gorako seme-alabak, ezkontidea edo izatezko bikotea, bigarren gradura arteko odolkidetasuneko senideak eta bizileku berean bizi diren beste pertsona batzuk zaintzeko beharra duten langile publikoen familia-bizitza eta lan-bizitza uztartzea bermatzeko neurriak aplikatzeari buruzko interpretazio-irizpideak, adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik ezin badira beren kabuz baliatu Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bateginaren 47.2 artikuluaren arabera (urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartu zen).

Azken eguneraketa: abendua 2025

Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bategina onartzen duen urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren 47.2 artikuluan jasotzen diren malgutasun-neurriez baliatzeari buruzkoa da kontsulta.

Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bateginaren 47.2 artikuluak (5/2015 Legegintzako Errege Dekretua, urriaren 30ekoa) administrazio publikoei agintzen die lanaldia malgutzeko neurriak har ditzatela, enplegatu publikoen familia- eta lan-bizitza bateragarri egitea bermatzeko. Hain zuzen ere, agindu horretan honako hau ezartzen da:

“2. Ingalaterra Administrazio publikoek ordutegia malgutzeko neurriak hartuko dituzte, hamabi urtetik beherako seme-alabak beren ardurapean dituzten langile publikoen familia- eta lan-bizitza bateragarri egitea bermatzeko, bai eta hamabi urtetik gorako seme-alabak, ezkontidea edo izatezko bikotekidea, bigarren gradurainoko odolkidetasuneko senideak eta etxe berean bizi diren eta adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik beren kabuz baliatu ezin diren beste pertsona batzuk zaintzeko beharra duten langile publikoen lan-bizitza ere.."

Manu hori maiatzaren 21eko 2/2024 Errege Lege Dekretuaren 3. artikuluaren bidez txertatu zen, Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren 2019ko ekainaren 20ko (EB) 2019/1158 Zuzentarauaren transposizioa osatzeko; zuzentarau hori guraso eta zaintzaileen familia-bizitza eta lanbide-bizitza uztartzeari buruzkoa da, eta Kontseiluaren 2010/18/EB Zuzentaraua indargabetzen du.

Zuzentarau horren 9. artikuluak, lan malguaren formulei buruzkoak, honako hau ezartzen du:

"1. Estatu kideek beharrezko neurriak hartuko dituzte, bermatzeko adin jakin batera arteko –gutxienez, zortzi urteko– seme-alabak dituzten langileek eta zaintzaileek eskubidea dutela lan malguko formulak eskatzeko, beren zaintza-betebeharrez arduratzeko. Lan malguko formula horien iraupena arrazoizko muga baten mende egon daiteke.

2. Ingalaterra Enplegu-emaileek arrazoizko epe batean aztertu eta erantzungo diete 1. apartatuan aipatzen diren lan malguko formulei heltzeko eskaerei, beren beharrak nahiz langileenak kontuan hartuta. Enplegatzaileek eskaera horiei uko egin izana justifikatu beharko dute, baita formula horien edozein atzerapen ere.

3. Olaizola II 1. apartatuan aipatzen diren lan malguko formulen iraupena mugatuta dagoenean, langileak eskubidea izango du bere jatorrizko lan-eredura itzultzeko adostutako aldia amaitzean. Langileak eskubidea izanen du, halaber, bere jatorrizko lan eredura itzultzea eskatzeko, hitzartutako epea bukatu baino lehen, baldin eta inguruabarren aldaketa batek justifikatzen badu. Enplegu-emaileek aztertu eta aintzat hartuko dituzte jatorrizko lan-eredura aldez aurretik itzultzeko eskaerak, beren beharrak nahiz langileenak kontuan hartuta.

4. Ingalaterra Estatu kideek lan malguko formulak eskatzeko eskubidea ezarri ahal izango diete aurreko lan-aldiei edo ezingo duen antzinatasunari.

sei hilabetetik gorakoa izatea. 1999/70/EE Zuzentarauan xedatutakoari jarraiki iraupen zehatzeko kontratu bat baino gehiago daudenean enplegu-emaile berarekin, horien guztien batura hartu beharko da kontuan aldi horiek kalkulatzeko."

Maiatzaren 21eko 2/2024 Errege Lege Dekretuaren hitzaurreak ezartzen duen bezala, hauxe da erreformaren xedea:

“...enpleguko formula malguak berariaz sartzea, zaintzaileek lana eta familia bateragarri egiteko duten eskubidea gauzatzeko. Horretarako, lege-testu horren 47. artikulua aldatzen da, Europako Parlamentuaren eta Kontseiluaren 2019ko ekainaren 20ko (EB) 2019/1158 Zuzentarauaren (lan malguko formulei buruzkoa) 9. artikuluko aurreikuspenetara guztiz egokitzeko.

(...) Lan malguko formulak, lanaldiaren arloko gainerako neurriekin batera, administrazio publiko bakoitzak bere burua antolatzeko duen ahalmenetik eratortzen dira, eta administrazio bakoitzaren lanaldia erregulatzeko tresnetan aurreikusita daude. Aldaketa horren bidez, legezko oinarri juridikoa emango zaie kontziliazio-neurri horiei, tresna horien aplikazioan uniformetasuna bermatzeko, bai eta, zuzentarauak ezarritakoaren arabera, etxebizitza berean bizi den pertsona bati zainketak ematen dizkieten eta mediku-arrazoi larriren batengatik zaintza behar edo behar duten langile publikoei oinarrizko izaeraz aplikatzea ere.”.

Lanaldia eta lan-ordutegiak ezartzea administrazio bakoitzak bere burua antolatzeko duen ahalmenaren ondorio da, baina hori ez da oztopo izan, mende hasieratik, kontziliazio-arrazoiengatiko ordutegi-malgutasuneko neurriak jada orokortuta egon zitezen administrazio publiko guztietan.

Erreformaren helburua arau-oinarri bat eskaintzea izan zen, aukera emango zuena, indarrean jarri zenetik, zuzentarauak ezarritako elementu berriak aplikatzeko, lehendik ezarritako tresnen administrazio-maila bakoitzean goitik beherako erreformak egiteko beharrik gabe, eta gutxieneko arauemaile bihurtzeko, administrazioek beren burua antolatzeko ahala baliatzean hartzen dituzten malgutasun-neurriek zuzentarauaren edukia beti errespeta zezaten berme gisa.

Horrela, estatu kide bakoitzaren erregulazioak lan malguko formulak daudela bermatu behar du, zaintzaileak (9.1 artikulua), ukatzeen edo atzerapenen justifikazioa (9.2 artikulua) eta jatorrizko lan eredura itzultzeko eskubidea barne hartzen dituztenak (9.3 artikulua).

Horrela, bada, TREBEPen 47.2 artikuluak betebehar bat jasotzen du, ez ahal bat, administrazio publiko guztiei zuzendua, ordutegi-malgutasunaren arloko neurriak hartzeko betebeharra, eta horren oinarria TREBEPen 47. eta 51. artikuluetan dago; artikulu horietan, administrazio publiko bakoitzari eskumen esklusiboa esleitzen zaio bere barne-antolamenduaren eremuan bere zerbitzuko enplegatu publikoen lanaldiari aplikatu beharreko araubide juridikoa ezartzeko.

Beraz, gaikuntza horren arabera, administrazio bakoitzari dagokio, bere funtzio- eta antolamendu-beharren arabera, lan-denboraren banaketa eta iraupena arautuko duten baldintza espezifikoak zehaztea, betiere Estatuko oinarrizko legediak ezarritako printzipio orokorrak errespetatuz.

Aurrekoa gorabehera, TREBEPen 47.2 artikuluak administrazio publikoentzako betebehar bat ezartzen badu ere, haren edukia ezin da jo programatikoa soilik edo zuzeneko eraginkortasunik gabea. Izan ere, manu horrek aginduzko manu bat jasotzen du, enplegatu publikoen eskubide subjektibo baten eraginkortasuna helburu duena: norberaren bizitza, familia eta lana bateragarri egitea bermatuko duten neurriak hartzeko eskubidea, zeina TREBEPen beraren 14.j) artikuluan ere aitortzen baita prestazio-edukia duten enplegatu publikoen banakako eskubideetako bat dela.

Hala, malgutasun-neurri horien xede diren subjektuek neurri horiek eskatu ahal izango dituzte, dagozkien herri-administrazioek neurri horiek zehaztu ala ez.

Estatuko Administrazio Orokorraren kasuan, erregulazio hori Funtzio Publikoaren Estatu Idazkaritzaren 2019ko otsailaren 28ko Ebazpenean dago jasota; ebazpen horren bidez, Estatuko Administrazio Orokorraren eta haren organismo publikoen zerbitzura dauden langileen lanaldi eta lan-ordutegiei buruzko jarraibideak ematen dira. Hain zuzen ere, erabaki horren 8. idatz-zatiak norberaren bizitza, familia eta lana hobeto uztartzera bideratutako hainbat neurri jasotzen ditu, eta horien artean ordutegiaren malgutasun-neurriak daude.

Testuaren interpretazioa Zuzentarauaren zentzuan egin behar da, eta TREBEPen 47.2 artikuluan xedatutakoa ere bai, Jarraibideak berariaz eguneratzen ez diren bitartean.

Horrela, bada, Kode Zibilaren 3.1. artikuluan ezarritakoaren arabera, ordenamendu juridikoaren interpretazio integratzaile eta finalista eginez gero, arauak beren izpirituaren eta xedearen arabera interpretatu behar dira. Horrela, bada, Ebazpenaren 8.1 atalean jasotzen den ordubeteko malgutasun-neurria aplika daiteke, hau da, zaintzaileei dagokiena.

Hala, atal honetan, ordubeteko ordutegi-malgutasuna jasotzen da lanaldiko ordutegi finkoan, beren kargura pertsona nagusiak, 12 urtetik beherako seme-alabak, tutoretzapean edo harreran 12 urtetik beherako pertsonak edo desgaitasuna duten pertsonak dituzten enplegatu publikoentzat, bai eta gaixotasun larria duten eta odolkidetasuneko edo ezkontza-ahaidetasuneko bigarren mailara arteko senideak beren kargu dituztenentzat ere.

Bi manu horien arrazoia bera da horren arrazoia; izan ere, TREBEPen 47.2 artikuluaren xedea, hau da, zaintza-erantzukizunak dituztenen kontziliazioa bermatzea, guztiz bat dator Ebazpenaren 8.1 atalean aurreikusitako neurrien xedearekin. Horrela, bi arauek emaitza bera lortu nahi dute, hau da, lan-ordutegia zentzuz egokitu ahal izatea, zaintza-betebeharrak eta zerbitzua bateragarriak izan daitezen.

Interpretazio-irizpide hori aplikatuta, Funtzio Publikoaren Legearen Testu Bategineko 47.2 artikulua edukiz hustea eragozten da, dagozkien administrazioek neurri zehatzak hartzen dituzten bitartean, eta enplegu publikoaren arloko araudian –bereziki, kontziliazioaren arloan– ezarritako eskubideen eraginkortasuna bermatzen da.

Neurri horien onuradunei dagokienez, honako hauek bereizten ditu arauak:

• 12 urtetik beherako seme-alabak beren kargura dituzten langile publikoak.
• Etxe berean bizi diren eta adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik beren kabuz baliatu ezin diren beste pertsona batzuk zaintzeko beharra duten langile publikoak.

Idazkera horretatik ondorioztatzen da legegileak tratamendu berezitua ezartzen duela hamabi urtetik beherakoen eta gainerako pertsonen artean. Hala, 12 urtetik beherakoen kasuan, arauak adinarekin lotutako zaintza-beharrak kontuan hartzen ditu, eta ez du baldintza gehigarririk ezartzen.

Beste kontu bat da bigarren kasua, zaintzailearen figura jasotzen duena, 12 urtetik gorako seme-alabena, ezkontidearena edo izatezko bikotekidearena, bigarren mailara arteko odolkidetasuneko senideena, edo etxe berean bizi diren eta adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik beren kabuz baliatu ezin diren beste pertsona batzuena. Kasu horretan, zaintza-premiak ez dira aintzat hartzen; adinarekin, istripuarekin edo gaixotasunarekin lotuta egiaztatu behar dira, eta nabarmendu behar da zaintza behar duten pertsonak ezin direla beren kabuz moldatu.

Horri dagokionez, zehaztu behar da hamabi urtetik gorakoei dagokienez ez dela ezartzen lehen aipatu dugun presuntzioa hamabi urtetik beherakoei dagokienez. Hala, manuak baldintza gehigarri bat gehitzen du berariaz, honako hauek aipatzen baititu:adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik ezin badira beren kabuz moldatu”.

Gorago esan den bezala, Zuzentarauak zaintzaile gisa ematen duen kontzeptua hau da: langilearen etxe berean bizi den senide bati edo pertsona bati zaintzak ematen dizkion edo laguntza ematen dion eta mediku-arrazoi larri batengatik laguntza edo zaintza handiak behar dituen langilea, estatu kide bakoitzak zehaztutakoaren arabera.

Horregatik, hamabi urtetik gorako seme-alabentzat, adin hutsa ez da nahikoa ordutegia malgutzeko neurrien beharra justifikatzeko. Manuak, berariaz, baldintza gehigarri bat eransten du, “adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik beren kabuz baliatu ezin direnak” aipatzen dituenez, halako moduz non adinagatik zaintza beharra ez baita automatikoki presuntziatzen, baizik eta zaintza horrek behar duen autonomia eza baliozko egiaztagirien bidez egiaztatu behar baita.

Hori bat dator adierazpen honi buruz egiten den interpretazioarekin: “adinagatik, istripuagatik edo gaixotasunagatik ezin badira beren kabuz moldatu“ Langileen Estatutuaren Legearen testu bategina onartzen duen urriaren 23ko 2/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren 46.3 artikuluak jasotzen duena, Auzitegi Gorenaren 2021eko otsailaren 5eko 161/2021 epaiaren arabera, rec. 2102/2018 zenbakia.

Beraz, hamabi urtetik gorako pertsona oro ez da automatikoki sartzen babes-eremuan; aitzitik, beharrezkoa da egiaztatzea zaintzaile-izaera dagoela, zaintza-premietan oinarritua, bere autonomia pertsonalari eragiten dion inguruabar espezifiko baten ondorioz (adibidez, gerora sortutako desgaitasuna, gaixotasuna, istripua edo mendekotasuna).

Hori dela eta, malgutasun-neurriak eskatzeko, interesdunak, bidezko agirien bidez, egiaztatu beharko du zaintzailea dela; izan ere, bere kargura dagoen pertsona ezin da bere kabuz moldatu, adinarengatik, istripuarengatik edo gaixotasunarengatik, halako moduz non eskatutako neurria benetako premia-egoera bati baitagokio, eta ez komenigarritasun soil bati.