Artikuluaren baimenak 49 TLEBEP, haurdunaldi subrogatu edo ordezpenekoetan.

Planteatutako gaia da adiskidetzearen arloan zer baimen aurreikusten diren 49 TRLEBEPek haurdunaldi subrogatua edo ordezpen-haurdunaldia onartzen du.

Horretarako, bidezkoa da urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren bidez onartutako Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren Legearen testu bateginean (aurrerantzean, TRLEBEP), Kode Zibilean (aurrerantzean, CC) eta filiazioaren arloko araudian eta jurisprudentzian aurreikusitakoa aztertzea. Izan ere, gai hori aztertzeko ez da nahikoa administrazio-zuzenbideko arauetara jotzea; izan ere, aurreikusitako baimenak aplikatzeko, interpretazio juridikoa behar da, araudi honen eremua gainditzen duena, eta, beraz, zuzenbide zibileko arauekin integratu behar da, 4.3 CC artikuluan ezarritako izaera osagarriaren arabera, ez baitago administrazio-zuzenbidearen eremuan adopzio-kontzeptuen definiziorik, ez eta filiazioari buruzko araudirik ere.

Horrela, zehazki, artikulu honetako ondorengo baimenen aplikazioa aztertzea bidezkoa da. 49 TRLEBEP, haurdunaldi subrogatu edo ordezkapenezko figura erabili ohi duten funtzionarioentzat:

a) Jaiotza-baimena ama biologikoarentzat

b) Adopzioagatiko, adopzio-helburuko zaintzagatiko, harreragatiko eta gurasoek adoptatuaren jatorrizko herrialdera aldez aurretik joateagatiko baimena, adopzioaren edo nazioarteko harreraren kasuetan.

c) Ama biologikoa ez den gurasoaren baimena, seme edo alaba baten jaiotza, adopzio-helburuko zaintza, harrera edo adopzioagatik.

Horretarako, ordezko haurdunaldiaren kontzeptua hartu behar da oinarritzat, haurdunaldi subrogatua ere deitua. Hori da kontratu baten bidez hitzartutako ernaldia, prezioarekin edo preziorik gabe: emakume batek uko egiten dio seme-alaba izango denaren amarengandiko filiazioari, kontratatzailearen edo hirugarren baten alde.

Lagundutako Giza Ugalketako Teknikei buruzko maiatzaren 26ko 14/2006 Legeak esplizituki debekatzen du ordezkapenezko haurdunaldia Espainian. Hain zuzen ere, 10. artikuluak honako hau ezartzen du:

“Erabat deuseza izango da amaren filiazioari uko egiten dion emakume baten edo hirugarren baten kargura haurdunaldia hitzartzeko kontratua, prezioarekin edo preziorik gabe. Ordezko haurdunaldiaren bidez jaiotako seme-alaben filiazioa erditzeak zehaztuko du.”

Bestalde, KZko 108. artikuluak xedatzen duenez, “filiazioa berez eta adopzio bidez gerta daiteke. Izaeraren araberako filiazioa ezkontzazkoa eta ez-ezkontzazkoa izan daiteke. Senar-emazteak dira aita eta ama elkarrekin ezkonduta daudenean. Ezkontzazko eta ezkontzaz kanpoko filiazioak, bai eta adopziozkoak ere, ondorio berberak dituzte, kode honen xedapenen arabera”. Hala, ez da ezartzen amatasun subrogatuagatiko filiazio-aukerarik, arau orokorren arabera aitatasuna aita biologikoarekiko erreklamatzeko akzioa salbu geratzen delarik.

Beraz, kontratu hau baliogabea da, baina ondorioak izan ditu, eta ernaldutako haurraren filiazioa lortu nahi da.

Zentzu horretan, 113 CC bezalako artikuluetan jasotakotik abiatuta, honako hau dio: “Filiazioa egiaztatzeko, Erregistro Zibilean inskribatu behar da, legalki zehazten duen agiria edo epaia eman behar da, ezkontza-aitatasunaren presuntzioa baliatu behar da, eta, aurreko baliabiderik ezean, egoera-edukitza. Izena emateaz bestelako probak onartzeko, Erregistro Zibilaren Legean xedatutakoa bete beharko da (…)”.) edo 176.1 CC (hau esplizitatzen du: “Adopzioa ebazpen judizial bidez eratuko da…”), eta seme-alabatasuna legez zehazteko arau orokorrak, Prozedura Zibilaren Legearen 764. artikuluaren arabera (Espainiako auzitegiek eskumena dute), araudiak eta jurisprudentziak eskainitako konponbideetara jo behar da.

Auzitegi Gorenak 2022ko martxoaren 31ko epaian (277/2022 zk. eta ondorengoak, hala nola 496/2025 zk., 1626/2024 zk.) defendatu du aukera bakarra dela, aitatasun biologikoaren kasuan, amatasun subrogatuaren kasuan, erreklamazioz filiatzea, eta aita edo ama ez-biologikoaren kasuan, ama haurdunaren uko egin ondoren, adingabea adoptatzea, horretarako legez ezarritako prozeduren bidez.

Bestalde, Segurtasun Juridikoaren eta Fede Publikoaren Zuzendaritza Nagusiaren 2025eko apirilaren 28ko Instrukzioak, ordezkapen-haurdunaldiaren bidezko jaiotzen filiazioaren erregistro-araubidea eguneratzeari buruzkoak, jurisprudentzia-ildo hori jasotzen du, eta espresuki ondoriorik gabe uzten ditu Erregistroen eta Notariotzaren Zuzendaritza Nagusiaren 2010eko urriaren 5eko eta 2019ko otsailaren 18ko Instrukzioak, haurdunaldi bidez jaiotakoen filiazioaren erregistro-araubideari buruzkoak, beste aukera batzuekin ordezten baitziren. Jarraian, arau hauek jasotzen dira:

“Bigarrena.

Erregistro Zibilen ardura duten pertsonek, Erregistro Zibil Kontsularrak barne, ezingo dute inolaz ere onartu haurdunaldi subrogatuaren bidez jaiotakoen jaiotza eta filiazioa inskribatzeko titulu gaitzat atzerriko erregistro-ziurtagiri bat, adingabearen jaiotzari buruzko mediku-ziurtagiriarekin batera doan adierazpen soila, ezta dagokion herrialdeko agintari judizialen epai irmoa ere.

(…)

Laugarrena.

Eskatzaileek tokiko agintariengandik, hala badagokio, pasaportea eta dagozkion baimenak lortu ahalko dituzte adingabeek Espainiara bidaiatu ahal izan dezaten, eta, behin hemen, filiazioaren zehaztapena Espainiako ordenamenduan aurreikusitako bitarteko arrunten bidez egingo da: filiazio biologikoa, hala badagokio, xedeko gurasoetako bati dagokionez, eta geroko adopziozko filiazioa, behar besteko bermeak dituen familia-nukleo bat dagoela egiaztatzen denean.”

Beraz, horiek dira ordezkapenez jaiotakoaren filiazioa zehazteko irtenbide juridikoak (“filiazio biologikoa, hala badagokio, gerora adopziorako intentzioa eta filiazioa duen gurasoetako bati dagokionez, berme nahikoak dituen familia-nukleo bat dagoela egiaztatzen denean”), horien araberakoa izango da eman beharreko baimen mota, suposizio batean edo bestean subsumituta geratzen diren arabera.

• Lehenik eta behin, TRLEBEPen 49.a) artikuluak jaiotzagatiko baimena arautzen du ama biologikoarentzat. “hamasei asteko iraupena izango du, eta erditu ondorengo sei asteak nahitaez eta etenik gabe hartu beharrekoak izango dira”.

Aginduak hitzez hitz dioenaren arabera, baimen hori ama biologikoak bakarrik hartu ahal izango du, hau da, pertsonak umea egin eta erditu egin du. Are gehiago, 14/2006 Legearen 10.2 artikuluak adierazten du ordezkapenezko haurdunaldiaren bidez jaiotako adingabeen filiazioa erditzeak zehaztuko duela, hau da, erditu den ama kontuan hartuta, eta ez ama komitentea.

Hala, nahiz eta dokumentu batean haurra izan duen pertsona ez den beste pertsona batzuk egon adingabearen ama biologikotzat, horrek ezingo luke ekarri ama biologikoak baimena izatea ordezko haurdunaldi bidez jaiotzen denean, ez baitago LEBEPBren 49.a) artikuluan aipatzen den baimena ematea eragingo lukeen egitate kausatzailea.

• Bestalde, TRLEBEPen 49.b) artikuluak adopzioagatiko baimena arautzen du. “hamasei asteko iraupena izango du. Sei aste lanaldi osoan hartu beharko dira, nahitaez eta etenik gabe, adopzioa eratzen duen ebazpen judiziala eman eta berehala”.

Era berean, manu horren hitzez hitzeko interpretaziotik ondorioztatzen da funtzionario publikoek eskubide horretaz gozatzeko duten egitate eragilea adingabearen adopzioa dela, adopzioa eratzen duen ebazpen judizialaren bidez.

Segurtasun Juridikoaren eta Fede Publikoaren Zuzendaritza Nagusiaren 2025eko apirilaren 28ko Instrukzioaren arabera, filiazioa lortzeko bideetako bat izango da “geroagoko adopziozko filiazioa, behar besteko bermeak dituen familia-nukleoa dagoela frogatzen denean”.

Horrela, haurdunaldi subrogatuaren kasuan, adopzioa eratzen duen ebazpen judiziala badago, bidezkoa izango da LEBEPTBren 49.b) artikuluko baimena ematea.

• TRLEBEPen 49.b) artikuluak nazioarteko adopzio kasuetarako baimen bat ere zehazten du, honako hau adieraziz: “gurasoek adoptatuaren jatorrizko herrialdera joan behar badute, nazioarteko adopzioetan (…), gainera, bi hilabete arteko baimena hartzeko eskubidea izango dute, eta aldi horretan oinarrizko ordainsariak baino ez dituzte jasoko”..

Bai Auzitegi Gorenaren Epaian bai aipatutako Instrukzioaren laugarren irizpidean adierazitakoaren arabera, haurdunaldi subrogatua ez da nazioarteko adopzioa.

Horrela, Errege Lege Dekretu honen 1. artikuluan ezarritakoaren arabera, Nazioarteko Adopzioari buruzko abenduaren 28ko 54/2007 Legearen 1.2 artikulua, “nazioarteko adopziotzat jotzen da atzerriko agintari eskudunak adoptagarritzat jotzen duen adingabea, ohiko bizilekua atzerrian duena, Espainian ohiko bizilekua duten adoptatzaileek Espainiara ekartzen edo ekarri behar dutena, bai jatorrizko estatuan adoptatu ondoren, bai adopzio hori Espainian egiteko helburuarekin”.

Hala ere, aipatutako instrukzioko laugarren irizpideak zehazten du, adierazi bezala, adopzioa adingabea Espainian dagoenean hasten dela, atzerriko ebazpen judizialei ondoriorik aitortu gabe.

Beraz, ez gaude nazioarteko adopzioaren aurrean, eta, beraz, ez litzateke bidezkoa nazioarteko adopzioagatiko baimena aitortzea ere.

• Azkenik, TRLEBEPen 49.c) artikuluak onartzen du jaiotzez ama biologikoa ez den gurasoaren baimena.

49.c) artikuluan ezarritako baimena emango da, jaiotzez ama biologikoa ez den gurasoaren filiazioaren kasuetan. Segurtasun Juridikoaren eta Fede Publikoaren Zuzendaritza Nagusiaren 2025eko apirilaren 28ko Instrukzioaren arabera, adopziozko filiazioaz harago filiazio biologikoa baino ezin da egin, hala badagokio, intentzio-gurasoetako bati dagokionez.

Hala, 14/2006 Legearen 10.3 artikuluak xedatzen duenez, haurdunaldi subrogatuaren bidezko jaiotza izanez gero, “arau orokorren arabera, aitatasuna aita biologikoarekiko erreklamatzeko ekintza salbuesten da”.

Horrela, ama biologikoa ez den gurasoaren jaiotzagatiko baimena aitortuko da, aita komisioemailearen eta adingabearen arteko lotura paternofiliala aitortu ondoren, bai eta lotura hori Erregistroan inskribatzeko baimena ere, arau orokorrekin bat etorriz.

Azken batean, ama biologikoa ez den gurasoa benetan bada, adingabearen guraso biologikoa, eta, Auzitegi Gorenaren jurisprudentzia-doktrinaren arabera, jaiotza-inskripzioan hala jasota badago, TRLEBEPen 49.c) artikuluan jasotako baimena baliatzeko aukera emango lukeen egitate eragilea gertatzen da, adingabearen jaiotza, alegia.

Ondorioz, TRLEBEPen 49. artikuluan jasotako baimenen aitorpena adingabearen filiazioa zehazteko aukeratzen den formularen araberakoa izango da, eta dagokion baimena baliatzen hasten den unea hura sortzen duen gertaera eragilearen araberakoa izango da, aipatutako manuan xedatutakoaren arabera.

Aurreko guztia gorabehera, gogoratu behar da, zuzendaritza nagusi honen eskumenen araubidearen arabera, zuzendaritza nagusi honek egiten dituen kontsulten erantzunak informatzeko baino ez direla, eta, ondorioz, ez direla irizpide lotesleak, ez dutela ez eskubiderik ez eskubide-itxaropenik sortzen, eta ez dutela inolako loturarik sortzen dagozkien prozedura-motekin. Gainera, nahitaezko izaera edo izaera loteslerik ez dutenez, erantzun horien hartzaile diren organoek, hala badagokio, horietan jasotako iritziarekin bat ez datorren erabakia hartu ahal izango dute azkenean.

Buletin honetan jasotzen diren kontsulten erantzunek erantzuna emateko unean indarrean dagoen araudiaren arabera planteatutako galderei erantzuten diete, eta, beraz, erantzun horiek ondorengo lege-aldaketen edo ebazpen judizialen eragina jasan dezakete.