Seme-alabak zaintzeko eszedentziaren eta bigarren jarduera publikoaren bateragarritasuna.

Seme-alabak zaintzeko eszedentzian dagoen funtzionario baten administrazio-egoerari buruzkoa da galdera, beste administrazio bateko bitarteko funtzionario izendatzen baitute.

Planteatutako gaiari heldu aurretik, beharrezkoa da aplikatu beharreko esparru juridikoa baloratzea. Enplegatu Publikoaren Oinarrizko Estatutuaren (TREBEP) Legearen testu bategina onartzen duen urriaren 30eko 5/2015 Legegintzako Errege Dekretuaren 89.4 artikuluaren arabera, karrerako funtzionarioek:

“Gehienez hiru urteko eszedentziarako eskubidea izango dute seme-alaba bakoitza zaintzeko, berezkoa zein adopziozkoa izan, edo adopzio aurreko zaintzan edo harrera iraunkorrean dagoen adingabe bakoitza zaintzeko, jaiotza-datatik edo, hala badagokio, ebazpen judizial edo administratiboaren datatik kontatzen hasita. Era berean, gehienez hiru urteko eszedentziarako eskubidea izango dute ardurapean duten senideren bat zaintzeko, odolkidetasuneko edo ezkontza-ahaidetasuneko bigarren mailara artekoa (hori barne), baldin eta adinagatik, istripuagatik, gaixotasunagatik edo desgaitasunagatik ezin bada bere kabuz moldatu eta ez badu ordaindutako jarduerarik egiten”.

Administrazio-egoera horrek hainbat eskubide ematen dizkie funtzionarioei, hala nola: “egoera horretan ematen duten denbora aintzakotzat hartuko da hirurtekoak, karrera eta aplikatu beharreko Gizarte Segurantzako erregimeneko eskubideak emateko orduan. Betetzen duten lanpostua gutxienez bi urtez gordeko zaie. Epe hori igarotakoan, erreserba hori herri bereko eta ordainsari bereko lanpostu baterako izango da”.

LEBEPTBren azken xedapenetako laugarrenaren arabera “Funtzio Publikoko legeak eta haiek garatzeko erregelamenduzko arauak eman arte, administrazio publiko bakoitzean giza baliabideak antolatzeari, planifikatzeari eta kudeatzeari buruz indarrean dauden arauak egongo dira indarrean, estatutu honetan ezarritakoaren aurkakoak ez diren bitartean”. Ondorioz, eszedentzien eraginetarako, martxoaren 10eko 365/1995 Errege Dekretuak onetsitako Administrazio Egoeren Erregelamenduaren 14. artikulua aplikatzen jarraitzen da. Artikulu horretan honako hau ezartzen da:

“Seme-alabak zaintzeko eszedentzia eman baino lehen, eskatzaileak deklaratuko du ez duela betetzen seme edo alaba adingabearen zaintza pertsonala eragotzi edo kaltetu dezakeen jarduerarik”.

Hala, seme-alabak zaintzeko eszedentziaren administrazio-egoera eta beste administrazio batean bitarteko funtzionario izendatzea bateragarriak diren galdetu dute. Hau da, seme-alabak zaintzeko eszedentzia bigarren jarduera publiko bat egitearekin bateragarria den.

Horri dagokionez, ikusten da legegileak berariazko lege- eta arau-neurriak ezarri dituela seme-alabak zaintzeko eszedentzia administrazio-egoera hori justifikatzen duen xedeaz bestelako xedeetarako erabiltzea eragozteko, lehen esan bezala, beste egoera batzuekiko pribilegiatua baita. Hori dela eta, eskaria egiten duen funtzionarioak aldez aurretik deklaratu beharko du, eta bertan berariaz adierazi beharko du ez duela betetzen seme edo alaba adingabearen zaintza pertsonala eragotzi edo kalte dezakeen beste jarduerarik. Zehazki, aipatutako 365/1995 Errege Dekretuaren 14. artikuluak, eszedentzia eman aurretik, adingabearen zaintza kaltetzen duen beste jarduerarik ez dela egiten adieraztera behartzen du.

Horrela, bada, seme-alaba zaintzeko bermetzat ez ezik, egoera administratiboei buruzko araudia behar bezala erabiltzeko berme-mekanismotzat ere hartzen da, lege-iruzurrik gerta ez dadin, baldin eta seme-alaba zaintzeko eszedentzia-egoera erabiltzen bada beste administrazio-egoera batera igaro ez dadin, horretarako egitatezko kasua gertatzen denean.

Administrazio-egoera horrek beste administrazio-egoera batzuek ez dituzten zenbait eskubide dakartza berekin, borondatezko eszedentzia kasu, eta helburu bakarra du: seme edo alaba adingabearen zaintza eta arreta ahalbidetzea. Hori dela eta, helburu hori ez haustearen mende dago baimena ematea. Beraz, lan-utzialdia deklaratu zuen organoari dagokio jarduera jakin bat burutzeak hiru urtetik beherako seme-alabaren zaintza pertsonala eragotzi edo kaltetu dezakeen baloratzea.

Alde horretatik, organoak lanpostu berrian egindako jarduerak, lanaldia eta beste lan-baldintza batzuk baloratu beharko ditu, bitarteko funtzionario izendatzea eta adingabea zaintzea bateragarriak diren zehazteko, lege-iruzurra saihesteko.

Bestalde, unitatea seme-alaba zaintzeko eszedentziarekin eta bitarteko funtzionario gisa jardutearekin bateragarri ez dela ikusiz gero aplika daitezkeen neurriak aipatu behar dira.

Kasu zehatz honetan, funtzionarioak sektore publikoko beste lanpostu bat lortu du, bitarteko funtzionario gisa, eta baliteke, langile-unitatearen iritziz, bateraezina izatea seme-alabak zaintzeko eszedentziarekin. Epaiketa hori egiteko, nolanahi ere, beharrezkoa da pertsonal-unitateak funtzionarioari errekerimendua egitea, lanpostu berriari buruzko informazioa lortzeko, eta, horrela, eszedentzia eta lanpostu berria bateragarriak direla justifikatzeko.

Beharrezkotzat jotzen diren irizpen-elementuak eduki ondoren, baldin eta langileen unitatearen ustez semea edo alaba zaintzeko eszedentzia ez bada bateragarria bitarteko funtzionario gisa lanpostu bat betetzearekin, eszedentziaren amaiera jakinarazi beharko zaio funtzionarioari, berriro lanera itzultzeko legez ezarritako epean, edo jarduera hori egitearekin bateragarria den administrazio-egoerara pasatzeko eskatu beharko du, hau da, interes partikularragatiko borondatezko eszedentziara.

Gure administrazio-egoeren araubidean, interes partikularragatiko borondatezko eszedentziarena funtzionarioari emandako eskubide gisa agertzen da, baldintza batzuk betetzera baldintzatuta –bai deklaratzeko, bai egoeran jarraitzeko–, betiere zerbitzuaren martxa onaren mende. Nolanahi ere, egoera horrek beste alderdi bat ere badu, funtzionarioa beste administrazio-egoera batzuetara igarotzea ekarri zuten kausak desagertutakoan zerbitzu aktibora itzultzeko eskatzeko ezarritako epeak ez betetzearen ondoriozkoa, TREBEPen 89.2 artikuluak honela ezartzen duen bezala:

“Bidezkoa izango da norberaren interesarengatiko borondatezko eszedentzia ofizioz deklaratzea, zerbitzu aktiboaz bestelako egoera batera pasatzea ekarri zuen arrazoia amaitu ondoren, erregelamenduz zehaztutako epean zerbitzu aktibora itzultzeko eskaera egiteko betebeharra betetzen ez denean”.

Kasu horietan, epe jakin batean lanera itzultzeko eskatzen ez duen funtzionarioa jarduneko zerbitzura itzultzera behartzeko ezintasunaren aurrean, ordenamendu juridikoak aurreikusten du hori bete ezean hori egitea ezinezkoa izango dela borondatezko eszedentzian egoteko gutxieneko epea igaro arte, hau da, bi urte igaro arte.

Horrela, eszedentziaren deklarazioa Administrazioak berak zehazten du, “ex lege” delakoak egoera hori ezartzen baitu, ez duelako betetzen zerbitzu aktibora itzultzeko eskaera horretarako ezarritako epeen barruan, eta, ondorioz, ezin delako lanera itzuli gutxienez bi urtez.

Ondorioz, erregelamenduz ezarritako epearen barruan jarduneko zerbitzura itzultzeko eskabidea egiteko betebeharra betetzen ez duten funtzionarioak, jardunekoa ez den beste egoera batera igarotzea ekarri zuen arrazoia behin amaituz gero, interes partikularpeko borondatezko lan-utzialdian daudela aitortuko zaie, Administrazio Publikoetako edozeinetan benetako zerbitzuan gutxienezko urte kopurua bete beharrik izan gabe.

Aurreko guztia gorabehera, gogoratu behar da, zuzendaritza nagusi honen eskumenen araubidearen arabera, zuzendaritza nagusi honek egiten dituen kontsulten erantzunak informatzeko baino ez direla, eta, ondorioz, ez direla irizpide lotesleak, ez dutela ez eskubiderik ez eskubide-itxaropenik sortzen, eta ez dutela inolako loturarik sortzen dagozkien prozedura-motekin. Gainera, nahitaezko izaera edo izaera loteslerik ez dutenez, erantzun horien hartzaile diren organoek, hala badagokio, horietan jasotako iritziarekin bat ez datorren erabakia hartu ahal izango dute azkenean.

Buletin honetan jasotzen diren kontsulten erantzunek erantzuna emateko unean indarrean dagoen araudiaren arabera planteatutako galderei erantzuten diete, eta, beraz, erantzun horiek ondorengo lege-aldaketen edo ebazpen judizialen eragina jasan dezakete.