Aurretiazko kontsulta publikoa Administrazio Irekiaren Lege Aurreproiektuari buruz
Argitaratze-data: 2025/09/01
Epea: 2025/09/22 arte
Administrazio Publikoen Administrazio Prozedura Erkidearen urriaren 1eko 39/2015 Legearen 133. artikuluak, Gobernuari buruzko azaroaren 27ko 50/1997 Legearen 26.2 artikuluarekin lotuta, kontsulta publiko bat egitea aurreikusten du, arauak egiteko prozeduran herritarrek duten parte-hartzea hobetzeko, administrazio eskudunaren webgunearen atariaren bidez. Kontsulta horretan, arauaren eraginpean egon daitezkeen subjektuen eta antolakunde ordezkagarrienen iritzia jasoko da:
a) Araudi berriarekin konpondu nahi diren arazoak.
b) Arau hori onestea beharrezko eta egoki den.
c) Arauaren helburuak.
d) Izan daitezkeen konponbide alternatibo erregulatzaileak eta ez-erregulatzaileak.
Aurrekoa betez, eta urriaren 3ko PRE/1590/2016 Aginduan xedatutakoarekin bat etorriz (agindu horren bidez, Ministro Kontseiluaren 2016ko irailaren 30eko Erabakia argitaratzen da, arauak egiteko prozesuan parte-hartze publikoa gaitzeko jarraibideak ematen dituena, ministerio-sailen web-atarien bidez), herritarrek, erakundeek eta elkarteek aukera izango dute nahi dituzten iruzkinak helarazteko, harik eta 2025eko irailaren 22a, posta elektronikoko postontzi honen bidez: consultapublicasefp@digital.gob.es
Aurkezten diren idazkietan, pertsona fisiko edo juridikoaren identifikazio-datuak adierazi behar dira (izena, abizenak, IFZ eta parte hartzen duen erakunde edo elkartearen izen osoa, hala badagokio).
Mezu elektronikoaren “gaia” eremuan hau adierazi behar da: Administrazio Irekia.
Horri dagokionez, esan behar da igorlea identifikatuta dagoen erantzunak soilik hartuko direla kontuan.
Oro har, jasotako ekarpenak jendaurrean zabaltzeko modukoak izango dira. Beren nortasuna argitaratzea nahi ez duten pertsona fisikoek berariaz adierazi beharko dute. Era berean, bidalitako informazioaren zati batzuk, interesdunen ustez, konfidentzialtasunez erabili behar badira eta, ondorioz, ez badira askatasunez zabaldu behar, berariaz adierazi behar dira kontribuzioaren testuan bertan.
Gobernuak eta administrazio irekiak eredu izan nahi dute Espainian. Azken hamarkadan, gure administrazioen irekiera indartzera eta gardentasuna, herritarren parte-hartzea, kontuak ematea eta osotasun publikoa sustatzera bideratu dira ahaleginak, herritarrek beren erakundeetan duten konfiantza indartzeko eta gure demokraziaren kalitatea hobetzeko helburuarekin.
Ibilbide horretan, funtsezko mugarria izan da gure herrialdea, 2011n sortu zenetik, Gobernu Irekirako Aliantzan sartzea. Gobernu Irekirako Aliantza nazioarteko erreformatzaile-elkarte bat da, eta gobernu nazionalak, eskualdekoak eta tokikoak gizarte zibileko erakundeekin biltzen ditu, gobernu irekiaren balioen garapena kudeaketa publikoaren eremu guztietan sustatzeko, ekintza-planen bidez. Orain arte, gure herrialdeak lau ekintza-plan diseinatu ditu Gobernu Irekiaren Foroan ordezkatuta dagoen gizarte zibilarekin lankidetzan, eta, gaur egun, V. Plana (2025-2029) prestatzen ari da.
Aurreko legegintzaldian hasi ziren Gardentasunari, Informazio Publikoa Eskuratzeari eta Gobernu Onari buruzko abenduaren 9ko 19/2013 Legea aldatzeko lanak. Gobernu Irekiaren Foroaren barruan lan-talde bat eratu zen, hiru administrazioetako eta gizarte zibileko ordezkariek modu paritarioan osatua. Taldeak ondorio batzuk aurkeztu zituen legea aldatzeko, eta, ondoren, kontsulta publikoa egin zen. Lanen emaitzak eta kontsulta-prozesuaren garapena Gardentasun Atarian daude eskuragarri, esteka hauen bidez.
Ezinbestekoa da ausardiaz aurrera egitea. Horretarako, ikuspegi arauemaile koherentea eta asmo handikoa proposatzen da, gobernu irekiaren dimentsio guztiak lege-aurreproiektu bakar batean bilduko dituena.
Bide hori markatzen du Zuzenbide Estatuaren Mekanismoari buruzko Europako Batzordearen Txostenak, zeinak eskatzen baitu gure herrialdean aurrerapenak finkatzea zintzotasunaren, gardentasunaren eta gai publikoetan parte hartzearen arloan. Horrenbestez, gobernu irekiaren dimentsioak arau-testu bakar batean biltzea ELGAren Gobernu Irekiaren 2017ko abenduaren 14ko Gomendioak markatutako ildoan kokatzen da. Gomendio horrek honela definitzen du kultura berri hori: gardentasunaren, osotasunaren, kontuak ematearen eta demokraziaren eta hazkunde inklusiboaren aldeko parte-hartzearen printzipioak sustatzen dituena.
1. Ingalaterra Gardentasun Legearen erreforma.
Gardentasunari, informazio publikoa eskuratzeko bideari eta gobernu onari buruzko abenduaren 9ko 19/2013 Legea indarrean egon den urteetan, beharrezkoa ikusi da arazo praktiko batzuk konpontzea, kontzeptu batzuk argitzea eta ikuspegi berrien alde egitea, herritarren eta administrazio publikoen eskarien arabera.
Aurreko legegintzaldian, abenduaren 9ko 19/2013 Legearen aldaketa aurretik kontsulta publiko bat egin zen Gobernu Irekiaren Foroan eratutako lantalde baten ondorioei buruz. Lantalde horrek modu paritarioan bildu zituen hiru administrazioetako ordezkariak eta gizarte zibilekoak.
2. Ingalaterra Herritarren parte-hartzea hobetzea gai publikoetan.
Herritarren itxaropenak eta ekintza publikoaren emaitzak egoki bateratzeko, beharrezkoa da haien iritzia lehenbailehen txertatzea politika publikoen garapenean.
Komenigarria da parte hartzeko tresnak eta prozesuak sistematizatzea, herritarrek erabaki publikoak hartzean egiten dituzten ekarpenen potentziala erabat aprobetxatzen dela ziurtatzeko.
3. Olaizola II Jarduera publikoaren osotasunaren ikuspegi prebentiboa, behar adinako arretaren estandarra finkatuta.
Helburua da goi-kargudunei, konfiantzazko eta aholkularitza bereziko eginkizunak dituzten kabineteetako kideei eta enplegatu publikoei aplikatu beharreko gobernu onaren eta administrazio onaren printzipioak biltzea eta sistematizatzea, bai eta behar adinako arretaren estandarra finkatzea ere, osotasun publikoa indartzean prebentzio-ikuspegia hartu ahal izateko.
4. Ingalaterra Interes-gatazken prebentzioa indartzea.
Araudi-aurreikuspenen xedea da goi-kargudunen, konfiantza bereziko edo aholkularitza politikoko behin-behineko langileen, zuzendaritzako langileen eta Estatuko enplegatu publikoen interes-gatazken araubidea egokitzea. Egungo araudia berrikusi behar da, haren aplikazioan hautemandako hobekuntza-aukeretan eta gizartearen eskaeretan oinarrituta, interes-gatazkak prebenitzeko sistema berri bat ezartzeko.
5. Tiran +29.53 Gobernu-ekintzaren eta administrazio-jardueraren kontuak ematea.
Helburua da kontuak emateko betebeharrak arautzea, bai Parlamentuan hartutako konpromisoei dagokienez, bai plangintza estrategikoko edo izaera operatiboko tresnei dagokienez.
Gardentasuna, osotasuna, kontuak ematea eta parte-hartzea bultzatuz herritarrek zerbitzu publikoetan konfiantza izatea sustatuko duen Administrazio irekiago baterantz aurrera egitea da botere publikoen betebehar nagusietako bat.
Politika publikoak esparru horretan diseinatu, hartu eta gauzatu behar dira, eta interes orokorrera bideratu behar dira, balio demokratikoen berme gisa eratu ahal izateko, Zuzenbideko Estatu sozial eta demokratikoaren funtsezko oinarri gisa.
Ibilbide honetan bereziki aipatu behar da Demokraziarako Ekintza Plana Ministro Kontseiluak onartu zuen, 2024ko irailaren 17an, eta helburu hauek ditu: gure zuzenbide-estatuaren elementu nagusiak indartzea, demokraziek pairatzen dituzten arriskuei aurre egitea, eta Espainiako gizarteari tresna eta botere gehiago ematea botere publikoen ekintza ebaluatzeko, Europako Batzordearen gomendioekin bat etorriz.
Era berean, Ustelkeriaren aurkako Estatuko Plana, 2025eko abuztuaren 26ko Ministroen Kontseiluak onartua, ustelkeria prebenitzera eta borrokatzera bideratuta dago, kontrolak indartuz, gardentasuna handituz eta kudeaketa publikoaren eraginkortasuna hobetuz. Europako Kontseiluko Ustelkeriaren Aurkako Estatuen Taldeak (GRECO), ELGAk eta Europako Batzordeak emandako gomendioei jarraitzen die plan hori egiteko. Halaber, gizarte zibilaren ekarpen baliotsuak jasotzen ditu, Gobernu Irekiaren Foroarekin batera egindako lanaren bidez, bai eta ELGEren Gobernuko Ustelkeriaren aurkako eta Zintzotasunaren Dibisioko adituen ekarpena ere.
Azkenik, 2025eko uztailaren 21ean, Transformazio Digitalerako eta Funtzio Publikorako ministroak estrategia aurkeztu du. Administrazio Ireki baten aldeko adostasuna Zerbitzu publiko proaktiboagoak eskaintzea eta herritarren konfiantza handiagoa sortzea izan behar dira, besteak beste, bide-orri horren helburuak.
Helburua da koherentzia eta anbizioa ematea gobernu irekia osatzen duten hainbat alderdiren arau-gauzatzeari: gardentasuna, osotasuna, parte-hartze publikoa eta kontu-ematea.
1. Ingalaterra Gardentasuna indartzea, publikotasun aktiboari eta sarbide-eskubidea gauzatzeari dagokienez
Jarduera publikoaren gardentasunari aplikatu beharreko arau-esparrua hobetu nahi da, Gardentasunari, Informazio Publikoa Eskuratzeko Bideari eta Gobernu Onari buruzko abenduaren 9ko 19/2013 Legea aplikatzen hasi zenetik hamarkada bat baino gehiago igaro diren aurrerapenak sendotze aldera, eta Dokumentu Publikoetarako Sarbidearen Europako Kontseiluak, Espainiak 2023ko irailaren 27an berretsi zuenak, behar dituen egokitzapenak txertatze aldera.Berreste Agiria, Dokumentu Publikoetarako Sarbideari buruzko Europako Kontseiluaren Hitzarmenarena, Tromsø-n 2009ko ekainaren 18an egina., 2023ko urriaren 23ko BOE), eta Gobernu Irekiaren IV. Planean jasotako konpromisoa betez Gobernu Irekiaren Foroaren barruan eratutako lantaldeak adostutako erreformarako oinarriak txertatzea.
2. Ingalaterra Osotasun publikoaren kultura sendotzea
Osotasun publikoari dagokionez, goi-kargudunen, aholkularitza bereziko eginkizunak dituzten kabineteetako kideen, zuzendaritzako langileen eta enplegatu publikoen jokabidea zuzenduko duten gobernu onaren eta administrazio onaren printzipioak proiektatu behar dira interes-gatazkak prebenitzeko araubidea eta osotasunaren prebentzio-dimentsioa indartzearen gainean, horretarako nazioarteko hainbat erakundek egindako gomendioak kontuan hartuta, eta, bereziki, Europako Kontseiluaren Ustelkeriaren aurkako Estatu Taldearen ebaluazio-errondetatik eratortzen direnak.
3. Olaizola II Parte-hartze publikoa bultzatzea
Herritarrek gai publikoetan parte hartzea eta estatu mailan gizarte zibileko antolakundeekin lankidetzan aritzea arautzeak abiapuntu du administrazioak hura sustatzeko duen betebeharra. Aldi berean, zabaldu egiten da erabaki publikoen espektroa, zeinean sustatu egin beharko baita, hargatik eragotzi gabe Konstituzioan, hauteskunde-legerian eta Administrazio Publikoen Administrazio Prozedura Erkidearen urriaren 1eko 39/2015 Legean ezarritakoa, xedapen arauemaileak aurretiazko kontsultaren bidez eta entzunaldiaren eta informazio publikoaren izapidearen bidez egiten parte hartzeari dagokionez, bai eta zenbait lege sektorialek ezarritako mekanismoei dagokienez ere. Dagoeneko sortuta dauden lankidetza-tresnak arautzen dira, hala nola Gobernu Irekiaren Batzorde Sektoriala eta Gobernu Irekiaren Foroa, eta mekanismo eta tresna berriak ezartzen dira pertsona fisiko eta juridikoek erabaki publikoetan duten parte-hartzea bideratzeko, ikuspegi inklusibo batekin.
4. Ingalaterra Kontuak ematea bermatzea
Estatuaren esparruan kontuak emateari buruzko aurreikuspenen helburua da informazioa antolatzeko modua arautzea, bai Parlamentuan hartutako konpromisoei edo plangintza estrategikoko tresnei dagokienez, bai zerbitzuen ikuskaritza orokorrek jarraipena egiten dioten plangintza operatiboari dagokionez.
5. Tiran +29.53 Gobernantza eraginkorra ezartzea eta araudia betetzen dela ziurtatzea
Halaber, arauaren arabera, funtsezko helburuak dira araudia beteko dela bermatzea eta hartutako konpromisoak eraginkortasunez beteko direla bermatzen duen gobernantza-esparrua indartzea.
5.1. Erregulazio-izaerako aukerak
a) Gardentasuna.
Erregulazio-aukerei dagokienez, Gobernu Irekiaren Foroaren barruan sortutako lan-azpitaldean adostutako ondorioetatik abiatu behar dute nahitaez. Lan-azpitaldeak 80 proposamen baino gehiago egin ditu. Horien bidez, batetik, egungo artikuluen edukia aberastu nahi da, edo artikulu berriak gehitu legea indarrean egon den urteetan, berme-organoen doktrinan eta denbora horretan sortutako jurisprudentzian sortutako praktikarekin; eta, bestetik, nazioarteko hainbat erakundek gai horri buruz egindako txostenetan eskatzen dituzten betebeharrak osatu eta bete nahi dira, bai eta legearen sistematika bera hobetu ere.
Lan-taldearen ekarpen guztiak kontsulta daitezke honen bidez: esteka.
b) Osotasuna
Osotasunari berariazko titulu bat eskaintzea proposatzen da, honako hauek barne hartuko dituena: gobernu onaren eta administrazio onaren printzipioak arautzea; goi-kargudunei, aholkularitza politiko bereziko eginkizunak dituzten behin-behineko langileei, zuzendaritzako langileei eta enplegatu publikoei eragiten dieten interes-gatazken prebentzioa arautzea, eta behar adinako arretaren estandarra sortzea.
Neurri horiek osatzeko, antolamendu-arloko eta zehapen-araubidearen arloko aurreikuspenak daude, osotasun publikoaren estandar gorenak betetzen direla ziurtatzeko, Ustelkeriaren Aurkako Estatuko Planak ezarritakoaren ildotik.
c) Parte-hartze publikoa
Autonomia-erkidegoen eta toki-erakundeen esparruan, askotariko arau-xedapenak onartu dira, erabaki publikoak hartzean herritar guztiek parte hartzeko dituzten bideak antolatzeko.
Estatu mailan, beharrezkoa da herritarrek erabaki publikoak eratzeko modu aktiboagoan parte hartzeko bideak arau batean jasotzea.
Horretarako, erregulazio-ikuspegiaren abiapuntua da Estatuko botere publikoek herritarren parte-hartze zabala sustatzeko duten betebeharra, parte-hartze hori bideratzeko tresnak antolatzeko, hala nola entzunaldi publikoak, kontsulta-foroak edo herritarren panelak, bai eta parte-hartze prozesu baten etapak ere.
Era berean, parte hartzeko beste bide batzuk ere hartu behar dira kontuan; adibidez, interes sozialak ordezkatzen dituzten erakundeek parte hartzen duten kide anitzeko organoak.
d) Kontuak ematea
Kontuak emateko modua arautzearen arloko aukerek zehaztu behar dute nola publiko egin behar diren bai lurralde-mailetako gobernu-ekintzaren emaitzak, bai tresna operatiboen errendimendua, bai planak edo programak, aukera ematen baitute zuzendaritza-organoek gobernu-izaerako plangintza estrategikoaren emaitzak gauzatzeko. Plan horien egitura edo kontuak emateko maiztasunak, besteak beste, arau-aurreikuspenen parte izan daitezke.
Proposatzen da, halaber, plangintza-tresna bakoitzak kanpoko ebaluazio-sistema bat izatea, helburuak betetzeko orduan objektibotasuna ziurtatuko duena, betiere administrazio publiko bakoitzaren autoantolamendu-eremuak erabat errespetatuz.
5.2. Aukera ez-erregulatzaileak
Aurreproiektuaren arau-aurreikuspenen eraginkortasuna indartuko da Euskal Autonomia Erkidegoan aurreikusitako proiektuak hedatuz. Administrazio Ireki baten aldeko adostasuna, Legean jasotako betebeharrak gauzatzeko beharrezko laguntza teknologikoa ematen baitute.
Gardentasunari, parte-hartze publikoari eta kontuak emateari buruzko ardatzean bildutako proiektuak hauek dira:
a) Diseinu bidezko gardentasuna.
Tresna digitalak sortzea diseinuaren gardentasunaren bidez, Estatuko Administrazio Orokorrarentzako dokumentu-kudeatzaile gisa, gardentasun-betebeharrak betetzen lagunduko duena eta artxibo-politika eta dokumentuak normalizatzeko politika txertatzea ahalbidetuko duena, bai eta hizkuntza argiko eta hizkuntza errazeko jarraibideak ere.
b) Estatuko Administrazioaren Gardentasun Atari berria.
Estatuko Administrazioaren Gardentasun Atari berri bat eraikitzea, jakiteko, ulertzeko eta parte hartzeko eskubidean oinarrituta, publizitate aktiboak eta sartzeko eskubideak herritarrak erabaki publikoak hartzeko prozesuan inplikatzea ahalbidetu dezaten.
c) Herritarrek arauetan eta planetan duten parte-hartzea hobetzea.
Gobernu Irekiaren IV. Planaren esperientziak sendotzea, arauen trazabilitatea eta herritarren parte-hartzea errazteko arauak eta planak egiteko prozesuan, eta langile publikoak parte hartzeko prozesuen balioaz sentsibilizatzeko neurriak diseinatzea.
d) Osotasunaren kultura.
Estatuko Administrazio Orokorraren Osotasun Sistema garatzea, goi-kargudunen eta enplegatu publikoen balio etikoetan oinarritutako kultura sendotzeko eta gizarte osoak sistema horren hedapenean parte har dezan.
e) Kontuak emateko mapa.
Estatuaren Administrazio Orokorraren helburuen arabera antolatzea plangintza-tresnak, haien bilakaera kontsultatzeko aukera emango duen espazio batean, efikazia kontrolatzeko kultura indartzeko eta herritarrei kontuak behar bezala emateko.
Aurreko oharrak kontuan hartuta, aurreikusitako errege-dekretuaren eduki posibleari buruzko aldez aurreko kontsulta publikorako epea ireki da.
Kontsultaren iraunaldia: 2025eko irailaren 22an amaituko da.
Oharrak bidaltzeko helbide elektronikoa: consultapublicasefp@digital.gob.es