Consulta pública previa sobre o Anteproxecto de Lei de Administración Aberta
Fecha de publicación: 01/09/2025
Plazo: ata o 22/09/2025
El artigo 133 da Lei 39/2015, do 1 de outubro, do Procedemento Administrativo Común das Administracións Públicas, en relación co artigo 26.2 da Lei 50/1997, do 27 de novembro, do Goberno, co obxectivo de mellorar a participación dos cidadáns no procedemento de elaboración das normas, prevé a realización dunha consulta pública, a través do portal da web da Administración competente, na que se solicitará a opinión dos suxeitos e das organizacións máis representativas potencialmente afectados pola futura norma acerca de:
a) Los problemas que se pretenden solucionar coa nova normativa.
b) La necesidade e oportunidade da súa aprobación.
c) Os obxectivos da norma.
d) Las posibles solucións alternativas regulatorias e non regulatorias.
En cumprimento do anterior e de acordo con o disposto na Orde PRE/1590/2016, do 3 de outubro pola que se publica o Acordo de Consello de Ministros do 30 de setembro de 2016, polo que se ditan instrucións para habilitar a participación pública no proceso de elaboración normativa a través dos portais web dos departamentos ministeriais, os cidadáns, organizacións e asociacións que así o desexen, poderán facer chegar os seus comentarios ata o 22 de setembro de 2025, a través da seguinte caixa de correos de correo electrónico: consultapublicasefp@digital.gob.es
En os escritos que se presenten será necesario facer constar os datos de identificación da persoa física ou xurídica (nome, apelidos, NIF, así como a denominación completa da organización ou asociación participante, no seu caso).
Se indicará no campo “asunto” do correo electrónico o seguinte: Administración Aberta.
A este respecto, cabe sinalar que unicamente serán tomadas en consideración as respostas nas que o remitente estea identificado.
Con carácter xeral, as contribucións recibidas consideraranse susceptibles de difusión pública. Las persoas físicas que non desexen a publicación da súa identidade deberán manifestar expresamente. Así mesmo, as partes da información remitida que, a xuízo das persoas interesadas, deban ser tratadas con carácter confidencial e, en consecuencia, non proceda a súa libre difusión, deberán ser especificamente sinaladas no propio texto da contribución.
España aspira a liderar co exemplo en goberno e administración aberta. Durante a última década os esforzos dirixíronse a reforzar a apertura das nosas administracións e promover a transparencia, a participación cidadá, a rendición de contas e a integridade pública, co obxectivo de reforzar a confianza da cidadanía nas súas institucións e mellorar a calidade da nosa democracia.
En esta andaina constitúe un fito fundamental a incorporación do noso país, desde a súa fundación en 2011, á Alianza para o Goberno Aberto, unha asociación internacional de reformadores que reúne aos gobernos nacionais, rexionais e locais coas organizacións da sociedade civil coa misión de fomentar en todos os ámbitos da xestión pública, mediante plans de acción, o desenvolvemento dos valores de goberno aberto. Ata a data o noso país deseñou en colaboración coa sociedade civil representada no Foro de Goberno Aberto catro plans de acción e actualmente está a finalizar a elaboración do V Plan 2025-2029.
En a lexislatura pasada comezaron os traballos de modificación da Lei 19/2013, do 9 de decembro, de Transparencia, Acceso á Información Pública e Bo Goberno. Se constituíu no seo do Foro de Goberno Aberto un grupo de traballo integrado de forma paritaria por representantes das tres administracións e a sociedade civil. El grupo presentou unhas conclusións para a reforma da lei que foron posteriormente sometidas a un trámite de consulta pública previa. Os resultados dos traballos e o desenvolvemento do proceso de consulta están dispoñibles no Portal de Transparencia a través destas ligazóns.
Resulta necesario seguir avanzando de forma decidida. Para iso proponse un enfoque normativo coherente e ambicioso que integre nun só anteproxecto de lei as diferentes dimensións do goberno aberto.
Esta é a senda que marca o Informe da Comisión Europea sobre o Mecanismo de Estado de Dereito, que insta a consolidar os avances no noso país en materia de integridade, transparencia e participación nos asuntos públicos. La incorporación das diferentes dimensións do goberno aberto nun só texto normativo sitúase así na liña marcada pola Recomendación de Goberno Aberto da OCDE do 14 de decembro de 2017, que define esta nova cultura como aquela que promove os principios de transparencia, integridade, rendición de contas e participación en apoio da democracia e o crecemento inclusivo.
1. Reforma da Lei de transparencia.
Durante os anos de vixencia a Lei 19/2013, do 9 de decembro, de transparencia, acceso á información pública e bo goberno, viuse a necesidade de liquidar algúns problemas prácticos, aclarar algúns conceptos e apostar por novos enfoques de acordo con as demandas da cidadanía e das administracións públicas.
En a pasada lexislatura a modificación da Lei 19/2013, do 9 de decembro, foi obxecto dunha consulta pública previa desenvolvida sobre as conclusións dun grupo de traballo constituído no Foro de Goberno Aberto que integrou de forma paritaria a representantes das tres administracións e da sociedade civil.
2. Mejora da participación cidadá nos asuntos públicos.
Para un adecuado encaixe entre as expectativas da cidadanía e os resultados da acción pública é preciso incorporar tempranamente a súa opinión ao desenvolvemento das políticas públicas.
Resulta conveniente sistematizar os instrumentos e procesos de participación, co fin de asegurar o pleno aproveitamento do potencial das achegas cidadás na adopción de decisións públicas.
3. Enfoque preventivo de integridad de la actividad pública a través de la fijación de un estándar de diligencia debida.
El obxectivo é recoller e sistematizar os principios de bo goberno e boa administración aplicables ao persoal alto cargo, o persoal membro dos gabinetes con funcións de confianza e especial asesoramento e o persoal empregado público e fixar un estándar de dilixencia debida que permita adoptar un enfoque preventivo no reforzo da integridade pública.
4. Reforzo da prevención de conflitos de interese.
Las previsións normativas diríxense a adaptar o réxime de conflitos de interese dos altos cargos, persoal eventual de especial confianza ou asesoramento político, persoal directivo e persoal empregado público do Estado. Supón unha revisión da actual normativa para, a partir das posibilidades de mellora detectadas na súa aplicación e das demandas da sociedade, establecer un novo sistema de prevención de conflitos de interese.
5. Rendición de contas da acción de goberno e da actividade administrativa.
El obxectivo é regular as obrigas de rendición de contas tanto polo que se refire a compromisos adquiridos en sede parlamentaria como en instrumentos de planificación estratéxica ou de carácter operativo.
Avanzar cara a unha Administración máis aberta que fomente a confianza cidadá nos servizos públicos mediante o impulso da transparencia, integridade, rendición de contas e participación constitúe unha das obrigas primordiais dos poderes públicos.
El deseño, adopción e execución das políticas públicas deben producirse nese marco e orientarse cara ao interese xeral, para poder constituírse como unha garantía dos valores democráticos, base fundamental do Estado social e democrático de Dereito.
En este percorrido hai que sinalar especialmente o Plan de Acción para a Democracia aprobado por Consello de Ministros do 17 de setembro de 2024, orientado a fortalecer os principais elementos do noso Estado de Dereito, combater os riscos de sofren as democracias e dotar de máis ferramentas e poder á sociedade española para avaliar a acción dos poderes públicos en liña coas recomendacións da Comisión europea.
Do mesmo xeito, o Plan Estatal de loita contra a corrupción, aprobado por Consello de Ministros do 26 de agosto de 2025, diríxese a previr e combater a corrupción fortalecendo os controis, aumentando a transparencia e mellorando a eficiencia na xestión pública. La elaboración deste Plan segue as recomendacións do Grupo de Estados contra a Corrupción do Consello de Europa (GRECO), da OCDE e da Comisión Europea. Así mesmo, incorpora valiosos achegues da sociedade civil, a través do traballo conxunto co Foro de Goberno Aberto, e de expertos da División de anticorrupción e integridade no Goberno da OCDE.
Finalmente, con data 21 de xullo de 2025, o Ministro para a Transformación Dixital e da Función Pública ha presentado a estratexia Consenso por unha Administración Aberta cuxa folla de ruta debe permitir, entre outros obxectivos, prestar uns servizos públicos máis proactivos e xerar unha maior confianza da cidadanía.
El obxectivo é dotar de coherencia e ambición á plasmación normativa das distintas vertentes que conforman o goberno aberto: transparencia, integridade, participación pública e rendición de contas.
1. Reforzo da transparencia nas súas vertentes de publicidade activa e exercicio do dereito de acceso
La mellora do marco normativo aplicable á transparencia da actividade pública oriéntase á consolidación dos avances derivados de máis dunha década de aplicación da Lei 19/2013, do 9 de decembro, de Transparencia, Acceso á Información Pública e Bo Goberno, a integración das adaptacións necesarias para asegurar o cumprimento do Consello de Europa de Acceso aos Documentos Públicos ratificado por España o 27 de setembro de 2023 (Instrumento de ratificación do Convenio do Consello de Europa sobre o acceso aos documentos públicos, feito en Tromsø o 18 de xuño de 2009, BOE 23 de outubro de 2023), e a incorporación das bases para a reforma acordadas polo grupo de traballo constituído no seo do Foro de Goberno Aberto en cumprimento do compromiso reflectido no IV Plan de Goberno Aberto.
2. Consolidar unha cultura de integridade pública
En materia de integridade pública, os principios de bo goberno e de boa administración chamados a rexer a conduta do persoal alto cargo, o persoal membro dos gabinetes con funcións de especial asesoramento, o persoal directivo e o persoal empregado público deben proxectarse sobre o reforzo do réxime de prevención de conflitos de intereses e a dimensión preventiva da integridade, incorporando as recomendacións que para o efecto realizaron distintos organismos internacionais e especialmente as que se derivan das roldas de avaliacións do Grupo de Estados contra a Corrupción do Consello de Europa.
3. Favorecer a participación pública
La regulación da participación cidadá nos asuntos públicos e da colaboración coas organizacións da sociedade civil no ámbito estatal parte da configuración do deber da administración de promovela. Ao mesmo tempo, amplíase o espectro de decisións públicas na que haberá que fomentala, sen prexuízo do establecido na Constitución, na lexislación electoral, na Lei 39/2015, do 1 de outubro, de Procedemento Administrativo Común das Administracións Públicas, en relación coa participación na elaboración de disposicións normativas mediante consulta previa e trámite de audiencia e información pública, así como dos mecanismos establecidos por diversas leis sectoriais. Se regulan os instrumentos de colaboración xa creados como a Comisión Sectorial de Goberno Aberto e o Foro de Goberno Aberto e establécense novos mecanismos e ferramentas para canalizar a participación das persoas físicas e xurídicas nas decisións públicas, cun enfoque inclusivo.
4. Garantir a rendición de contas
O obxectivo das previsións relativas á rendición de contas no ámbito estatal é o de regular o modo en que ha de instrumentarse a información tanto en relación cos compromisos adquiridos en sede parlamentaria ou en instrumentos de planificación estratéxica, como no tocante á planificación de carácter operativo que é obxecto de seguimento polas inspeccións xerais de servizos.
5. Implantar una gobernanza efectiva y asegurar el cumplimiento normativo
A norma cifra así mesmo como obxectivos primordiais a garantía do cumprimento normativo e o fortalecemento dun marco de gobernación que asegure o eficaz despregamento dos compromisos asumidos.
5.1. Opcións de carácter regulatorio
a) Transparencia.
Polo que se refire ás opcións de carácter regulatorio, necesariamente deben partir das conclusións acordadas no subgrupo de traballo creado no seo do Foro de Goberno Aberto. O subgrupo de traballo realizou máis de 80 propostas coas que se pretende, por unha banda, enriquecer o contido dos actuais artigos ou incorporar outros novos coa práctica xurdida durante os anos de vixencia da Lei, da doutrina dos órganos de garantía e da xurisprudencia xerada ao longo deste tempo, e, doutra banda, completar e cumprir coas obrigas que se veñen demandando en diversos informes sobre esta materia por parte de diversos organismos internacionais, así como mellorar a propia sistemática da Lei.
Todas as achegas do grupo de traballo poden consultarse a través da seguinte ligazón.
b) Integridade
Proponse dedicar un título específico á integridade que inclúa a regulación dos principios de bo goberno e de boa administración, a regulación da prevención dos conflitos de interese que afectan o persoal alto cargo, persoal eventual con funcións de especial asesoramento político, persoal directivo e persoal empregado público, así como a creación dun estándar de dilixencia debida.
Estas medidas complétanse con previsións en materia organizativa e de réxime sancionador orientadas a asegurar o cumprimento dos máis altos estándares de integridade pública, en liña co establecido polo Plan Estatal de Loita contra a Corrupción.
c) Participación pública
En o ámbito autonómico e local adoptáronse disposicións normativas de variado alcance co fin de articular as diversas canles participativas do conxunto da cidadanía na adopción de decisións públicas.
Resulta necesario que no ámbito estatal reflíctanse nunha norma as distintas vías a través das cales a cidadanía poden tomar parte de forma máis activa na conformación de decisións públicas.
Para iso, o enfoque regulatorio parte da obriga dos poderes públicos estatais de promover unha ampla participación cidadá co fin de ordenar os distintos instrumentos a través dos cales pode canalizarse, como son as audiencias públicas, os foros de consulta ou os paneis cidadáns, así como as diferentes etapas dun proceso participativo.
Do mesmo xeito han de terse en conta outras canles de participación, como os órganos colexiados nos que participan organizacións representativas de intereses sociais.
d) Rendición de contas
As opcións en materia de regulación da rendición de contas requiren determinar o modo en que han de facerse públicos tanto dos resultados da acción de goberno nos distintos niveis territoriais como o rendemento dos instrumentos operativos, como os plans ou programas, que permiten que por parte dos órganos directivos materialícense os resultados da planificación estratéxica de carácter gobernamental. Cuestións como a estrutura destes plans ou a periodicidade do exercicio da rendición de contas poden formar parte das previsións normativas.
Proponse, así mesmo, que cada instrumento de planificación dispoña dun sistema de avaliación externo que asegure a obxectividade na determinación do cumprimento dos obxectivos, sempre con pleno respecto aos ámbitos de autoorganización de cada unha das administracións públicas.
5.2. Opcións de carácter non regulatorio
A efectividade das previsións normativas do anteproxecto virá reforzada polo despregamento dos proxectos contemplados en Consenso por unha Administración Aberta, que proporcionan o necesario apoio tecnolóxico para a materialización das obrigas contempladas na Lei.
Os proxectos agrupados baixo o eixo dedicado á transparencia, participación pública e rendición de contas son os seguintes:
a) Transparencia por deseño.
Concebir ferramentas dixitais mediante a transparencia polo deseño, como un xestor documental para a Administración Xeral do Estado que favoreza o cumprimento das obrigas de transparencia, permita incorporar a política archivística, de normalización documental, así como directrices de linguaxe clara e linguaxe fácil.
b) Novo Portal de Transparencia da Administración do Estado.
Construír un novo Portal de Transparencia da Administración do Estado sobre a base do dereito a saber, a entender e a participar, de modo que a publicidade activa e o dereito de acceso permitan implicar á cidadanía no proceso de adopción de decisións públicas.
c) Mellora da participación cidadá en normas e plans.
Consolidar as experiencias do IV Plan de Goberno Aberto para favorecer a rastrexabilidade das normas e a participación cidadá no proceso de elaboración de normas e plans, e deseñar medidas de sensibilización do persoal empregado público acerca do valor dos procesos participativos.
d) Cultura de integridade.
Desenvolver o Sistema de Integridade da Administración Xeral do Estado co fin de consolidar unha cultura baseada en valores éticos do persoal alto cargo e empregado público e implicar ao conxunto da sociedade no seu despregamento.
e) Mapa da rendición de contas.
Ordenar o conxunto de instrumentos de planificación por obxectivos da Administración Xeral do Estado nun espazo que permita consultar a súa evolución para efectos de fortalecer a cultura do control de eficacia e dunha adecuada rendición de contas á cidadanía.
Atendiendo ás consideracións anteriores, ábrese un período de consulta pública previa sobre o posible contido do Real Decreto previsto.
Prazo de duración da consulta: Finaliza o 22 de setembro de 2025.
Dirección de correo onde dirixir as observacións: consultapublicasefp@digital.gob.es