Manifestacións de interese para a identificación de mecanismos de desenvolvemento do Programa Nacional de Algoritmos Verdes

El pasado 7 de octubre de 2020, el Gobierno presentó el Plan de Recuperación, Transformación y Resiliencia, entendido como un proyecto de país que orienta la modernización de la economía española, la recuperación del crecimiento económico y la creación de empleo, la reconstrucción sólida, inclusiva y resiliente tras la crisis de la COVID, dando respuesta a los retos de la próxima década. El nuevo Fondo de Recuperación Next Generation EU permitirá a España movilizar un volumen de inversión sin precedentes. En efecto, el acuerdo del Consejo Europeo prevé financiación por hasta 140.000 millones de euros en transferencias y créditos en los próximos seis años, un 11% del PIB de 2019.

La movilización de un volumen tan importante de recursos abre una oportunidad extraordinaria para nuestro país, comparable a los procesos de transformación económica producidos a raíz de la incorporación a las Comunidades Europeas en los años 80 o la creación del Fondo de Cohesión europeo en mitad de los 90. Permitirá no solo la superación de la crisis y la recuperación del empleo, sino que facilitará la modernización de nuestra economía, para que esa recuperación sea verde, digital, nclusiva y social. Se pondrán en marcha transformaciones y reformas estructurales dirigidas a la transición hacia una economía y sociedad climáticamente neutras, sostenibles, circulares, respetuosas con los límites mpuestos por el medio natural y eficientes en el uso de recursos.

O 23 de xullo de 2020 o Presidente do Goberno presentou a estratexia “España Dixital 2025”, unha axenda actualizada para impulsar a transformación dixital de España como panca fundamental para relanzar o crecemento económico, reducir a desigualdade, aumentar a produtividade e aproveitar todas as oportunidades que brindan as novas tecnoloxías. Dentro desta estratexia e conscientes tanto da súa importancia tecnolóxica como do impacto social do seu desenvolvemento e adopción, incluíuse á intelixencia artificial (IA) como tecnoloxía crave no seu eixo noveno.

Derivado diso, o Goberno presentou o 2 de decembro de 2020 a Estratexia Nacional de Intelixencia Artificial (ENIA), co fin de impulsar o seu desenvolvemento, sentando así as bases para a creación dun ecosistema de excelencia en intelixencia artificial que albergue a investigación científica e a innovación, o desenvolvemento de capacidades e talento, o despregamento de plataformas de datos e infraestruturas tecnolóxicas, a súa integración no tecido económico, a potenciación do seu uso no sector público e o establecemento dun marco ético e normativo. En esta estratexia, prevese o Desenvolvemento do Programa Nacional de Algoritmos Verdes (PNAV), así como a aplicación da IA no ámbito da sustentabilidade.

Este documento introduce unha serie de premisas para que as empresas e entidades poidan facer chegar as súas manifestacións de interese ao Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Dixital, co fin de que este avalíe que tipo de necesidades existen para o desenvolvemento do PNAV, contribuíndo así a un desenvolvemento de solucións IA medioambientalmente sustentables, que aborden problemas ambientais, apoiando en definitiva ao proceso de transición ecolóxica.​

¹ https://portal.mineco.gob.es/é-é/comunicacion/Páxinas/200723_np_dixital.aspx​​​​​

² https://www.lamoncloa.gob.es/presidente/actividades/paginas/2020/021220-sanchezenia.aspx​

Las entidades que participen desta manifestación de interese deberán tomar en consideración os seguintes condicionantes:

• Podrán presentarse tres tipos de expresións de interese:
  1. Traballos de consultoría relacionados co desenvolvemento das áreas de coñecemento e de actuacións para favorecer a eficiencia e uso de IA en problemas ambientais, nas que se enmarca o PNAV.
  2. Proyectos ou solucións tecnolóxicas dentro do ámbito do PNAV, que deberán estar englobadas en niveis de madurez tecnolóxica de grao 6, 7 ou 8 .
  3. Actuaciones de I+D+i por parte de centros de investigación o universidades que permitan el desarrollo del PNAV.
• No fíxanse límites económicos en canto ao importe das expresións de interese presentadas.
• La presentación de expresións de interese está aberta a todo tipo de axentes privados e públicos, tendo en conta a empresas de calquera tamaño, así como centros de investigación e universidades de calquera índole. Estas expresións de interese corresponderán a entidades, que poderán estar relacionadas co sector tecnolóxico ou calquera outro que teñan experiencia ou coñecemento na definición de desafíos ambientais relevantes en España e na aplicación de solucións baseadas en IA para a resolución dos estes desafíos. Tamén no desenvolvemento e adestramento de modelos de IA, na cuantificación da enerxía requirida durante o ciclo de vida dos estes modelos ou que sexan especialistas no sector ambiental e enerxético, en particular en eficiencia e rastrexabilidade enerxética.
• Las expresións de interese serán presentadas de maneira individual e anónimo por cada axente.

La información que se recompile mediante estas expresións de interese ten como único obxectivo axudar á definición das liñas estratéxicas e guiar a acción da Secretaría de Estado de Dixitalización e Intelixencia Artificial na execución dos plans con cargo aos fondos europeos antes mencionados. Esta manifestación de interese non se realiza no marco de ningún procedemento de contratación nin de subvención convocado nin por convocar e en ningún caso xera dereito preferente ao financiamento, nin compromiso algún por parte do Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Dixital.

Unha vez finalice o prazo para a recepción de expresións de interese asociadas a este documento, procederase a analizar as propostas presentadas para posteriormente articular os instrumentos de colaboración público-privada máis adecuados. En todo caso, as ferramentas de colaboración público-privada que se deseñen respectarán o marco xurídico sobre Axudas de Estado da Unión Europea.

La non presentación dunha expresión de interese ou resposta á consulta non limitará a posibilidade de presentar propostas para a participación nalgún tipo de ferramenta de colaboración público-privada.

Las convocatorias posteriores a esta Manifestación de Interese estarán suxeitas en todo momento aos criterios de publicidade, concorrencia, transparencia e non discriminación.

³Existe abundante bibliografía que explica el concepto de nivel de madurez tecnológica o TRL, por sus siglas en inglés (Technological Maturity Level). Como ejemplo, se proporciona el siguiente enlace: https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/portal/screen/support/faq/2890

Dentro de la ENIA establécese como obxectivo o desenvolvemento da IA inclusiva e sustentable. O eixo 4 da ENIA céntrase en integrar a IA nas cadeas de valor para transformar o tecido económico.

La ENIA ten unha forte orientación cara á sustentabilidade ambiental, en liña coa estratexia España Dixital 2025, que se fai eco dos retos expostos polo Libro Branco sobre Intelixencia Artificial publicado en febreiro de 2020 pola Comisión Europea, onde se cita explicitamente a sustentabilidade ambiental como reto do futuro inmediato de Europa. Dentro do enfoque da IA medioambientalmente sustentable España sitúase como un dos seis estados membros da UE que aliñan as súas estratexias de IA nacionais co Pacto Verde europeo, e por tanto como un dos países punteiros na adopción de boas prácticas no desenvolvemento de modelos IA sustentables.

La IA e as tecnoloxías de análises de datos teñen o potencial de acelerar a análise de gran volume de datos, permitindo entender mellor os desafíos ambientais e proporcionarlles solucións. Isto proporcionará mecanismos para mellorar planificación ambiental, a toma de decisións e a monitorización de ameazas ambientais. Especificamente, a IA podería axudar a reducir o consumo de enerxía e recursos, a promover a descarbonización e a impulsar a economía circular. Outro aspecto interesante é o uso da IA para analizar os resultados de experimentos científicos pasados e conseguir que experimentos futuros sexan máis exitosos.

Por otro lado, a IA tamén expón unha serie de ameazas ambientais. O uso de solucións TIC supón un entre un 5 e un 9% do consumo de electricidade en todo o mundo, e podería chegar ao 20% en 2030, de acordo con o informe “The role of Artificial Intelligence in the European Green Deal” realizado polo Parlamento Europeo. Isto tradúcese nunhas emisións de gases de efecto invernadoiro de entre 1,1 e 1,3 miles de millóns de toneladas (Gt) de COu_2 en 2020. No referido especificamente ao uso da IA, publicáronse artigos dentro do ámbito científico que tratan sobre o seu impacto ambiental, diferenciando entre o que se vén a denominar IA vermello, ou unha IA de alto consumo enerxético, e a IA verde, deseñada con criterios de eficiencia enerxética. A modo ilustrativo, pódese destacar que os recursos de computación necesarios para adestrar modelos de IA estean a dobrarse cada 3,4 meses desde o ano 2012, a medida que se buscan modelos máis precisos. Os factores que xeran este aumento de consumo resúmense en tres: o custo de execución dun modelo IA de forma illada, o tamaño do conxunto de datos de adestramento e o número de experimentos de hiperparámetros realizado.

Neste contexto, o Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Dixital lanza o presente pedimento, co fin de definir as áreas de coñecemento e os desafíos máis relevantes necesarios para abordar unha transformación cara a unha IA medioambientalmente sustentable, e para solicitar as necesidades do tecido empresarial e produtivo español para levar a cabo esta transformación, co obxectivo de conformar, desta maneira, o groso de actividades integrantes do PNAV. Estas actividades enmárcanse en dúas liñas de traballo nas circunscríbese a presente manifestación de interese:

1. A identificación e posterior desenvolvemento de solucións para mitigar o impacto ambiental que se deriva do uso de solucións de IA, como o desenvolvemento de procedementos de boas prácticas, ferramentas e base de coñecemento necesario afrontar este reto.
2. A identificación e posterior desenvolvemento de solucións aos desafíos ambientais máis perentorios en España, contribuíndo á transición ecolóxica do noso modelo económico e social.

De maneira concreta, a manifestación de interese pretende:

• Dotar de transparencia ao proceso de colaboración público-privada.
• Conocer que propostas existentes poden enmarcarse no PNAV, así como a súa cantidade.
• Obtener as características básicas das propostas: envergadura e orzamento, así como as áreas de coñecemento e tecnolóxicas asociadas a estas propostas.
• Entender o tipo de entidades que os presentan.
• Conocer o encaixe de cada proposta en diferentes temáticas ou sectores, así como dentro doutras medidas da ENIA.
• Evaluar o impacto de cada unha das propostas, tanto desde unha perspectiva técnica e económica como ambiental e social.
• Inferir a súa potencial contribución á transición ecolóxica, así como ao desenvolvemento económico e social.
• Comprender a problemática ligada á medición do impacto ambiental do uso da IA e os distintos enfoques posibles para a atenuación do este impacto dentro da primeira liña de traballo presentada.
• Comprender o grao de utilización das diferentes tecnoloxías de IA que se propón utilizar para a resolución de desafíos ambientais dentro da segunda liña de traballo presentada.

Las expresións recibidas despois desta data non serán tidas en conta. Las expresións de interese deberán ser remitidas utilizando o formulario.

Os proponentes poderán remitir unha ou varias expresións de interese, tendo en conta que se debe contribuír como entidade xurídica única. As expresións de interese remitidas deberán ser anónimas.

As contribucións deberán presentarse seguindo o formulario proporcionado na ligazón anterior, de acordo con as instrucións achegadas no mesmo.