Plan de Impulso de Espazos de Datos Sectoriais

Un dos aspectos clave da Estratexia Europea de Datos para o desenvolvemento desta nova Economía do Dato consiste no fomento da compartición dos datos para a creación de valor en todos os sectores económicos a través dos denominados espazos de datos sectoriais. Esta economía baséase, por tanto, no uso e reutilización de datos dentro de espazos seguros e estruturados, os mencionados espazos de datos, que permiten a múltiples actores compartir información de forma voluntaria, ética e conforme aos valores europeos como a soberanía, a transparencia e a competencia xusta.

La Unión Europea situou o desenvolvemento de espazos de datos como unha das prioridades estratéxicas para reforzar a súa soberanía dixital e reforzar a súa competitividade na economía global. En este sentido, a Estratexia Europea de Datos recolle a importancia do desenvolvemento dos espazos europeos de datos, entendidos estes como instrumentos para facilitar o desenvolvemento dos ecosistemas onde materializar a compartición voluntaria dos datos dos seus participantes dentro dunha contorna de soberanía, confianza e seguridade, establecido mediante mecanismos integrados de gobernación, organizativos, normativos e técnicos.

Los espazos de datos son, por tanto, elementos crave para o desenvolvemento da economía do dato, pero non exclusivos, contribuíndo á creación dun mercado único de datos na Unión Europea e a súa relevancia intensificouse no contexto actual, onde o volume de datos xerados crece de forma exponencial e a obtención de valor deles converteuse nun factor crítico para a competitividade e o desenvolvemento sustentable en calquera sector da economía.

La tecnoloxía e os modelos de negocio necesarios para apoiar esta visión aínda non alcanzaron a súa madurez. El obxectivo é chegar a crear un mercado de datos, garante do intercambio de información sectorial ou intersectorial, pero non facer de forma monolítica a través dunha soa plataforma, senón en base a interconectar ou federar diferentes iniciativas.

El obxectivo último de todo espazo de datos é habilitar unha contorna confiable e colaborativa para o intercambio en torno a produtos de datos que xere valor de maneira controlada, respectando a soberanía dixital e os principios e obxectivos legais, éticos e de negocio. 

Este enfoque innovador busca superar as barreiras actuais para a compartición de datos e habilitar contornas de confianza nos que os datos poidan reutilizarse de forma masiva para xerar valor económico, social e ambiental.

Compartir datos non só mellora actividades industriais e empresariais. Tamén mellora a vida da cidadanía, a das cidades e pobos e, en definitiva, o futuro de todas e todos. Estes beneficios non son abstractos, senten en aspectos crave da vida diaria:

• En saúde, compartir datos permite diagnósticos máis rápidos e tratamentos máis efectivos.
• En a mobilidade, axuda a mellorar o transporte público e reducir o tráfico, facendo os nosos desprazamentos máis cómodos e sustentables.
• En o campo da alimentación, asegura unha produción máis responsable e accesible.
• En a industria, impulsa empregos de calidade e procesos máis eficientes.
• El turismo se vuelve más inteligente, ofreciendo experiencias personalizadas y sostenibles.
• En o coidado do medioambiente, permite actuar a tempo fronte á contaminación e o cambio climático.
• En enerxía, promove un uso máis responsable e eficiente.

A Dirección Xeral do Dato é o órgano competente que ten como misión o deseño, implementación, e seguimento de estratexias, plans, programas, e calquera outra iniciativa para o fomento do emprego masivo e compartición dos datos entre empresas, cidadáns e Sector Público, así como o impulso do desenvolvemento e despregamento dos espazos de datos nos sectores produtivos da economía. Así mesmo, é o órgano responsable do deseño, desenvolvemento, impulso e seguimento de políticas e esquemas de gobernación, modelos de referencia, catálogos federados de conxuntos e recursos de datos, normas técnicas e tecnoloxías que fomenten a economía do dato nos sectores produtivos da economía.

En novembro de 2024, a Dirección Xeral do Dato presentou o Plan de Impulso dos Espazos de Datos Sectoriais 2024-2026, que ten como misión o desenvolvemento de espazos de compartición e explotación de datos interoperables e seguros en todos os sectores estratéxicos da economía española, asegurando a converxencia coas iniciativas europeas. Esta iniciativa alíñase cos obxectivos do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia e responde as directrices europeas para a creación dun mercado único de datos.

O plan contempla inicialmente un investimento máximo de ata 500 millóns de euros de investimento entre 2024 e 2026, destinada a fomentar a creación, explotación e compartición de espazos de datos sectoriais en ámbitos estratéxicos como o agroalimentario, a mobilidade sustentable, a saúde, o comercio e o turismo. O obxectivo principal é acelerar o despregamento de infraestruturas e ecosistemas de datos que permitan a empresas, administracións e cidadáns beneficiarse do valor engadido que ofrece o intercambio seguro e ético de datos. Esta aposta polos espazos de datos considérase clave para impulsar a innovación, mellorar a competitividade e avanzar cara a unha economía dixital máis resiliente e sustentable.

El Plan de Impulso de Espacios de Datos Sectoriales de España propón seis eixos estratéxicos de acción e o desenvolvemento dun esquema de gobernación coa participación de todos os axentes implicados, así como o desenvolvemento dun futuro marco de seguimento e avaliación do impacto.

El Plan de Impulso de Espazos de Datos Sectoriais pode consultarse nesta ligazón:

El Plan desenvólvese en 11 iniciativas, que están en execución actualmente. Como resultado, o Plan presenta os seguintes resultados intermedios a data de febreiro de 2026:

Por sectores están a obterse os seguintes resultados:

En canto ao impacto por comunidades autónomas, o despregamento do Plan esténdese por todo o territorio, cunha presenza significativa nas comunidades que concentran un maior número de axentes tecnolóxicos e sectores intensivos en datos. Destacan especialmente a Comunidade de Madrid, a Comunitat Valenciana e Cataluña, que concentran o maior volume de proxectos e de financiamento público:

El Plan está a impulsar a creación de máis de 150 espazos de datos en todos os sectores da economía español, por medio do desenvolvemento de casos de uso.  De esta forma vaise a consolidar unha rede de casos de uso reais que demostran a aplicabilidade dos espazos de datos en sectores estratéxicos como o agroalimentario, a saúde, a mobilidade sustentable, o turismo ou as cidades intelixentes. Estes casos de uso van permitir validar arquitecturas técnicas, modelos de gobernación e esquemas de colaboración público-privada, xerando un efecto tractor sobre os ecosistemas implicados e contribuíndo á transformación dixital dos sectores.

O despregamento de espazos de datos sectoriais impulsado polo Plan pode marcar un fito na economía dixital do país. Os sectores produtivos mostran un alto interese na economía do dato, o que favorece o crecemento da industria dixital e a transformación tecnolóxica en áreas críticas como:

• Saúde: iniciativas que promoven a compartición de datos clínicos entre hospitais, aplicando intelixencia artificial para mellorar o diagnóstico e a detección temperá de enfermidades como o cancro, mediante a análise de imaxes.

• Agroalimentación: proxectos que integran datos de sensores IoT e fotografías aéreas para mellorar a eficiencia de cultivos. Agregando os datos de varias empresas, ademais de datos con previsións meteorolóxicas, permitirán optimizar a eficiencia das colleitas contribuíndo a unha agricultura máis sustentable.

• Movilidad Sostenible: casos de uso onde empresas de transporte público local e rexional compartirán datos con empresas privadas para optimizar rutas, mellorar o equilibrio oferta-demanda e aumentar a rendibilidade, todo iso cun impacto positivo no servizo ao cidadán.

O Plan desenvolve catro accións habilitadoras cuxo obxectivo é reforzar o despregamento dos espazos de datos anteriores, facilitar o seu escalado e sustentabilidade, dinamizar os ecosistemas de compartición de datos, disponibilizar conxuntos de datos comúns, e xerar un tecido empresarial tecnolóxico altamente competitivo e especializado en espazos de datos, como son:

En primeiro lugar, o Plan aposta polo despregamento de Centros demostradores de espazos de datos. Estes centros demostradores son contornas de experimentación distribuídos territorialmente que actúan como nodos de validación tecnolóxica e de negocio. Estes centros permiten testear solucións en condicións reais, facilitar a incorporación de novos participantes e acelerar a adopción de modelos de compartición de datos en todo o territorio.

En segundo lugar, identificar como factor crave o fomento de proxectos de I+D+i para desenvolver produtos e servizos de espazos de datos pola industria especializada. O Plan impulsou o desenvolvemento dun conxunto significativo de produtos e servizos tecnolóxicos por parte da industria TIC, incluíndo plataformas completas de espazos de datos, compoñentes reutilizables, ferramentas de interoperabilidade e solucións de cumprimento normativo. Estas solucións reforzan a autonomía tecnolóxica do país e permiten escalar o modelo a novos sectores e rexións. Esta iniciativa do Plan axudará a mellorar a competitividade do noso tecido industrial especializado en espazos de datos.

En terceiro lugar, ao Plan acelera a posta a disposición dos espazos de datos de conxuntos de datos comúns de valor. Efectivamente, outro dos alicerces crave do plan foi a xeración e publicación de novos conxuntos de datos públicos. Despregouse unha liña específica orientada a facilitar o acceso a información estruturada de alto valor procedente da Administración Xeral do Estado. Esta actuación permitiu identificar e preparar unha serie de conxuntos de datos públicos para a súa incorporación aos espazos de datos sectoriais. A información abarca un amplo espectro temático, incluíndo datos sobre prezos agrícolas, transaccións inmobiliarias, parque de vivenda, datos hidrográficos, redes de transporte, biodiversidade, xustiza, migración, consumos alimentarios, sentenzas xudiciais, entre outros. Todos estes conxuntos están a ser habilitados baixo principios de gobernación avanzada do dato, co obxectivo de maximizar a súa reutilización por parte de empresas, administracións e outros actores do ecosistema de datos.

Por último, e como medida estrela, o Plan puxo en marcha un Centro de Referencia de Espazos de Datos como unidade de alta especialización na Dirección Xeral do Dato. O Centro ten como misión impulsar o despregamento técnico dos espazos de datos, achegar orientación metodolóxica e técnica, dinamizar os ecosistemas dos espazos de datos en toda a xeografía nacional española, así como desenvolver elementos comúns e habilitadores que aceleren e consoliden o despregamento dos espazos de datos, axudando a que os espazos de datos escalen e poidan chegar un equilibrio financeiro que lles permita ser sustentables.