Estrategia española relativa aos datos e a nube
Os datos están no centro das grandes transformacións que as tecnoloxías dixitais están a provocar no mundo actual. A miúdo os datos compáranse co petróleo ou a enerxía, un recurso basal necesario para lograr o crecemento económico, a innovación e o benestar xeral da sociedade que é susceptible de comercializarse ou reutilizarse para conseguir un beneficio comercial. Os datos forman parte da infraestrutura da economía dixital. En o 2019, a economía do dato española tiña un valor de 29 700 millóns de euros e representaba o 2,5% do PIB español. Calcúlase que para o 2025, ese valor podería incrementarse ata 54 400 millóns de euros e representar o 4,1% do PIB nacional, se se crea a contorna legal, político e de financiamento adecuado.
Para desarrollarse, la economía del dato necesita de la nube, servicios de infraestructura para almacenar y procesar datos, una arquitectura de compartición de datos entre los diferentes actores y de una conectividad de alta capacidad, segura, resiliente y fiable. Si España quiere ser competitiva en la economía del dato, debe impulsar el despliegue del 5G y el edge computing, las tecnologías de procesamiento en privacidad y las futuras generaciones de infraestructuras y servicios cloud, como la computación cuántica o el aprendizaje federado.
El Goberno de España está a traballar intensamente para crear esa contorna legal, político e de financiamento propicio ao despregamento da economía do dato, a través das distintas iniciativas que se detallan na estratexia España Digital 2025 e despréganse na Estrategia Nacional de Intelixencia Artificial, no Plan para a Conectividade e as Infraestruturas Dixitais e na Estratexia para o Impulso da tecnoloxía 5G. Todas estas prioridades forman parte do Plan de Recuperación, Transformación e Resiliencia que aproveitará a oportunidade dos fondos NextGenEU para o seu impulso.
Ademais das accións transversais, a dixitalización da economía española pasa por macroproyectos tractores de carácter sectorial, en particular, no ámbito do turismo, a saúde, a mobilidade, o agroalimentario e o comercio electrónico. Esta dixitalización tense que construír sobre espazos de datos nestes sectores, interoperables cos espazos europeos, ademais doutros espazos de datos que a industria teña interese en desenvolver (por exemplo, sobre medioambiente, finanzas, enerxía, industria manufacturera, …).
En este contexto, a Secretaría de Estado de Turismo, do Ministerio de Industria, Comercio e Turismo, ten a intención de publicar unha proposta para crear un espazo de datos no sector turístico, animando ás súas industrias sectoriais a contribuír a definir e adherirse a este ecosistema de ompartición de datos.
Iniciativas da UE no ámbito da economía do dato
Desarrollar un mercado único de datos, que permita o seu acceso e reutilización con privacidade e seguridade na Unión Europea, é unha das prioridades contidas tanto na Comunicación sobre a Década Digital como na Estratexia Europea do Dato. La creación deste mercado pasa polo despregamento de espazos europeos de datos nos diferentes sectores de maneira que sexan interoperables e eviten silos, pero que garantan o control dos datos, a privacidade e a seguridade.
Para apoiar este desenvolvemento, en novembro de 2020 publicouse a proposta de Regulamento sobre a Gobernación de Datos Europea, que pretende conseguir que os Estados membro senten as estruturas e procesos necesarios para implementar os espazos interoperables de datos, coa axuda dos fondos NextGenEU.
Un dos puntos cardinais que orienta “La Compás Dixital Europea” é o reforzo da autonomía estratéxica, mediante o desenvolvemento de infraestruturas dixitais, seguras e sustentables e o impulso da aparición de operadores europeos en infraestrutura e servizos da nube así como outras accións para evitar posibles riscos relativos ás interferencias de países terceiros en datos europeos
Todas estas razóns inspiraron á Comisión Europea a impulsar unha federación europea da nube (European Cloud Federation). España asinou en outubro de 2020 unha Declaración Conjunta na que se comprometía a cooperar na implementación da esta federación e a apoiar a creación dunha Alianza Europea de Datos Industriais e Cloud dentro da Estratexia Industrial da UE en 2021.
Proxecto Importante de Interese Común Europeo sobre a seguinte xeración de servizos e infraestruturas de cloud/edge
Adicionalmente, un grupo de Estados membro promoveu o desenvolvemento dun Proxecto Importante de Interese Común Europeo (Important Project of Common European Interest ou IPCEI) sobre a próxima xeración de servizos e infraestruturas de cloud/edge. Participan actualmente na definición do proxecto Alemaña, Bélxica, Eslovenia, España, Francia, Hungría, Italia, Letonia, Luxemburgo, Países Baixos e Polonia. Por parte do Goberno de España, a Secretaría de Estado de Telecomunicacións e Infraestruturas Dixitais do Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Digital e o Centro para o Desenvolvemento Tecnolóxico Industrial, están a promover a participación da industria nacional no proxecto.
A visión e o propósito desta iniciativa será proporcionar un acceso competitivo e xusto á nube de próxima xeración e as capacidades de perímetro (edge) desde calquera lugar da UE. De maneira flexible, este potencial IPCEI apoiará a construción da próxima xeración de infraestrutura de procesamento de datos paneuropea soberana, interoperable, multiusos e neutral en relación co provedor, que estea interconectada, distribuída e escalable. Incluirá o desenvolvemento e despregamento de capacidades de computación de bordo (edge computing) en tempo real (moi baixa latencia); o deseño de plataformas middleware seguras, de baixo consumo e interoperables para múltiples usos sectoriais; e o desenvolvemento e implementación da nube intelixente e os servizos de bordo de carácter ultraseguro, en tempo real e de baixo consumo de enerxía.
GAIA-X, unha arquitectura de compartición de datos soberana
Paralelamente a estas iniciativas do ámbito público, constituíuse GAIA-X, unha asociación europea de empresas sen ánimo de lucro para fomentar a soberanía dixital en cloud e en ompartición de datos. En resumo, GAIA-X pretende constituírse como unha infraestrutura común uropea de datos cun compoñente cloud que supoña unha alternativa segura no mercado e outorgue capacidade de control e acceso e reutilización para aqueles que producen os datos, mediante o desenvolvemento das seguintes accións:
- producir as especificacións para a federación de arquitecturas e servizos,
- promover la implementación de las especificaciones de servicios de infraestructura mediante software libre y
- producir e promover mecanismos de conformidade (certificación).
GAIA-X se apoya en un conjunto de hubs nacionales, que actúan como las voces de los ecosistemas de usuarios en cada estado miembro. Sus principales objetivos son desarrollar ecosistemas, agrupar iniciativas nacionales y proporcionar un punto central de contacto para las partes interesadas en sus respectivos países. Todos los hubs GAIA-X están en estrecho contacto para garantizar la alineación internacional con respecto a sus actividades, la definición de requisitos y la identificación de obstáculos regulatorios. Una futura red de los hubs GAIA-X apoyará el crecimiento de un ecosistema dinámico de abajo hacia arriba, desde el nivel nacional hacia el europeo.
A día de hoxe, GAIA-X conta con máis de 250 organizacións-membro de todo o mundo e cun Consello Asesor Gobernamental (Governmental Advisory Board) do que España entrará a formar parte oficialmente nos próximos meses, a través da Secretaría de Estado de Dixitalización e Intelixencia Artificial do Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Digital. España xa conta con varios actores na Asociación GAIA-X que contribúen á súa min. Xunto a eles, outros actores españois estarían potencialmente interesados en contribuír ao hub español desta asociación e aglutinarse nun ecosistema español de compartición de datos.
Obxectivo: crear un ecosistema español de compartición de datos
Con el fin de impulsar la participación de España en todas estas iniciativas a nivel europeo así como los proyectos financiados por los fondos NextGenEU, resulta fundamental crear un hub español de GAIA-X, para contar con un ecosistema sólido e integrador sobre compartición de datos a nivel nacional, que integre al sector público y privado, a los centros de investigación y desarrollo tecnológico, a grandes empresas así como PYMEs, microempresas y startups.
Dentro do sector público, a Estratexia Nacional de Intelixencia Artificial prevé o desenvolvemento de plataformas de datos e infraestruturas tecnolóxicas para dar soporte á Intelixencia Artificial (IA). A Oficina do Dato será o primeiro organismo central do Estado que acompañará aos futuros organismos sectoriais na creación de espazos de datos sobre a base de repositorios descentralizados, interoperables e accesibles, fomentando o procesamento en privacidade, innovador e transversal que dea lugar a produtos e servizos baseados en datos.
En línea con estas iniciativas para la coordinación en la creación y uso de espacios de datos en el sector público, resulta necesario impulsar la colaboración con el sector privado, creando un ecosistema innovador e inclusivo que permita aprovechar las sinergias y reforzar el papel de España en el despliegue de estas nuevas tecnologías.
Este ecosistema deberá converterse no referente onde as industrias sectoriais acudirían para crear unha comunidade en torno ao dato no seu sector, buscar solucións aos seus retos de negocio e fomentar a innovación baseada en datos e IA. O hub español de GAIA-X sería un actor crave no despregamento da gobernación de datos, canalizando e implementando as arquitecturas de referencia nos sectores, e integrando ás Pemes e microPYMEs aos espazos de datos, acompañándoas na súa formación e na implementación de casos de uso baseados en datos e IA. A industria e os centros de investigación tecnolóxica deben axudar a construír e implementar a infraestrutura cloud, os servizos de computación e a arquitectura de compartición de datos e idealmente, integrar nela unha plataforma integral de servizos xestionados para o desenvolvemento de aplicacións de IA. Finalmente, a industria sectorial debe ser capaz de usar estas novas aplicacións, implementando casos de uso baseados en datos, coa facilidade engadida de contar cos servizos de IA que posibiliten os seus desenvolvementos.
Este ecosistema organizado require dun mecanismo de coordinación e representación, como podería ser unha asociación con personalidade xurídica propia. Entre outros obxectivos, este ecosistema debe permitir crear grupos de traballo que desenvolvan casos de uso para formar espazos de datos sectoriais sobre a base de solucións cloud, arquitecturas de compartición de datos interoperables, e ferramentas de desenvolvemento en IA (modelo IA, así como APIs invocables para ser integradas en solucións de IA co obxectivo de dar resposta a diferentes casos de uso). Isto evitaría a duplicación de esforzos. O ecosistema permitiría tamén a posibilidade de escalar iniciativas rexionais e locais que xa existen e contribuír así a xerar eficiencias sociais e sinerxias nos diferentes sectores.
Invitación a Manifestación de Interés e constitución do hub español de GAIA-X
En liña coa experiencia doutros Estados membros, o Goberno de España quere impulsar a creación dunha asociación conformada por todas as partes interesadas en compartición de datos e cloud, que poida ser designada como responsable do hub nacional de GAIA-X. Unha asociación española de compartición de datos facilitaría a interlocución coas Administracións Públicas nacionais e comunitarias e con iniciativas privadas europeas como GAIA-X, e conseguiría agrupar á industria tecnolóxica coa sectorial, para crear grupos de traballo que identifiquen o valor dos datos nos respectivos sectores e fomenten a adopción da Intelixencia Artificial no tecido produtivo do país, a través de proxectos conxuntos.
Neste sentido, a presente invitación a manifestación de interese ten como fin:
- impulsar a creación dun hub español de GAIA-X, cun mecanismo de coordinación e representación que se converterá no núcleo do ecosistema español de compartición de datos e ao que se poderán incorporar todas as partes interesadas da economía do dato e a nube, e
- fomentar o impulso de proxectos conxuntos e a creación de alianzas e consorcios para a participación en IPCEI e outros programas de financiamento europeos como Horizonte Europa, Europa Digital ou a Facilidade Conectando Europa (Connecting Europe Facility). Isto pode incluír a organización de eventos de networking entre Pemes e grandes empresas españolas para a creación deses consorcios, similares ao ICT Proposers’ Day ou o ICT Event da Comisión Europea.
Presentación de Respuestas á Manifestación de Interese
Desde o Ministerio de Asuntos Económicos e Transformación Dixital, convídase as entidades interesadas en participar neste ecosistema e na definición dese mecanismo de coordinación e representación a manifestar o seu interese respondendo na páxina web, que se pode atopar nesta ligazón antes do día 23 de xullo 2021 ás 23.59 horas.
Los datos personales facilitados mediante el presente formulario serán tratados por la Secretaria de Estado de Digitalización e Inteligencia Artificial con la finalidad de analizar el interés de las entidades en participar en la iniciativa de Gaia-X, recabar ideas y proyectos relativas a los espacios de datos e invitarlas a eventos relacionados. Podrá ejercer sus derechos de protección de datos ante el responsable del tratamiento. Antes de acceder al formulario debe leer la siguiente información adicional sobre protección de datos personales.
Unha vez coñecidas as entidades que rexistraron o seu interese, a Secretaría de Estado de Dixitalización e Intelixencia Artificial organizará un workshop no terceiro trimestre de 2021 coa industria, centros de investigación, asociacións e outras partes interesadas, no que se identificará aos líderes do mecanismo de coordinación e representación e definirase este mecanismo e a súa vinculación con GAIA-X, como representantes do hub español.